Czym jest mapa – graficzny obraz powierzchni Ziemi wykonany w skali.
mapa - obraz powierzchni ziemi lub jego fragmentu przedstawiony na plaszczyznie w odpowiednim pomniejszeniu
● Do czego służą mapy
nawigacja, przedstawianie zjawisk, analiza przestrzenna
Różnica między mapą a planem – wielkość obszaru i skala.
plan przedstawia mały obszar w dużej skali i szczegółowości, mapa pokazuje duży obszar w małej skali i szczegółowości
Co przedstawia izoterma
linie tej samej temperatury
Co przedstawia izohieta
linie tych samych opadów
Co pokazuje izobara i jak wykorzystuje się ją w meteorologii.
rozkład ciśnienia, wartość ciśnienia, wykorzystuje się ja : sila wiatru, kierunek wiatru
Co odczytujemy z mapy hipsometrycznej
wysokości i ukształtowanie terenu
Co to jest skala mapy i o czym informuje
skala mapy to stosunek odległości na mapie do rzeczywistej odległości w terenie, informujący o tym, ile razy obraz świata został pomniejszony.
Czym różni się skala duża od małej
skala duża obrazuje mały obszar z duża ilością szczegółów gdy skala mala to jest jej przeciwieństwo (duży obszar, mala ilość szczegółów)
Przykłady zastosowania Skal w praktyce
Skale stosuje się w praktyce do przedstawiania obiektów na mapach i planach w pomniejszeniu
Co oznacza wysokość bezwzględna
wysokość nad poziomem morza
różnica między wysokością bezwzględną a względną.
wysokosc bezwzgledna jest od poziomu morza, wysokosc wzgledna jest od i do wybranego poziomu
Co to jest przełęcz, piarg oraz gdzie występują.
Przełęcz to obniżenie w grzbiecie górskim między szczytami, piarg to stożek usypiskowy z ostrokrawędzistych odłamków skalnych, występują w górach (np tatrach)
Dlaczego temperatura spada wraz z wysokością
spadek ciśnienia
Jak powstaje lodowiec górski i jakie musi mieć warunki.
Lodowiec górski powstaje powyżej granicy wiecznego śniegu poprzez wieloletnie prasowanie śniegu w lód, który pod własnym ciężarem zaczyna spływać w dół terenu.
Co powstaje, gdy płyta oceaniczna podsuwa się pod kontynentalną
łańcuch górski i wulkanizm
Jak powstają góry fałdowe
kolizja i subdukcja płyt litosfery
Jak powstają góry zrębowe
ruchy tektoniczne, powstawanie uskoków
Czym jest kaldera i jak powstaje.
Kaldera to wielkie, koliste zagłębienie powstałe w wyniku gwałtownego zapadnięcia się szczytu wulkanu do pustej komory po opróżnieniu jej z magmy podczas erupcji.
Cechy wulkanu tarczowego.
ma łagodne stoki i rozległy kształt
Jak powstają skały magmowe głębinowe i przykłady
powstają głęboko pod ziemią, gdzie magma stygnie bardzo powoli (np. granit).
Podstawowe typy erupcji.
hawajska, strombolijska, wulkaniczna, pliniuszowa
Na czym polega wietrzenie biologiczne.
niszczenie i rozkład skał przez organizmy żywe, które rozsadzają je mechanicznie
Dlaczego w górnym biegu rzeki dominuje erozja wgłębna.
bo duży spadek terenu nadaje wodzie ogromną prędkość i siłę do drążenia dna.
Co to są piargi i jak powstają.
Piargi to sterty ostrych kamieni pod ścianami skalnymi, powstałe z odłamków rozsadzonych przez mróz i spadających grawitacyjnie w dół.
Pogoda w centrum wyżu i niżu barycznego.
W centrum wyżu pogoda jest zazwyczaj słoneczna, stabilna i bezwietrzna (osiadanie powietrza)
natomiast w centrum niżu dominują chmury, silny wiatr i opady (wznoszenie się powietrza).
Dlaczego blisko ułożone izobary oznaczają silny wiatr.
Pokazuje zwiększony gradient ciśnienia
Jakie wyróżniamy strefy klimatyczne.
równikowa, zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana, okołobiegunowa
Dlaczego istnieją strefy klimatyczne ułożone pasami (równoleżnikowo).
Przez kulistość Ziemi słońce najmocniej grzeje na równiku, a im dalej w stronę biegunów, tym kąt padania promieni jest mniejszy i robi się zimniej.
Wpływ szerokości geograficznej na temperaturę.
Im dalej od równika, tym niższa temperatura, bo promienie słoneczne padają pod mniejszym kątem i słabiej grzeją.
Dlaczego ciśnienie spada wraz z wysokością.
im wyżej jesteś, tym cieńsza i lżejsza warstwa powietrza napiera na Ciebie z góry.
W jakim miejscu na Ziemi odnotowano najniższą temperaturę i dlaczego.
(-89,2°C) zmierzono na stacji Wostok na Antarktydzie, ponieważ leży ona bardzo wysoko, w głębi lądu i panuje tam długa noc polarna.
Na czym polega proces parowania.
To zamiana cieczy w gaz zachodząca na powierzchni wody.
Opady ciekłe i stałe – przykłady, różnice.
Ciekłe: deszcz, mżawka.
Stałe: śnieg, grad, krupy.
Różnica: stan skupienia zależny od temperatury powietrza.
Dlaczego obszary blisko oceanu mają więcej opadów.
Bo woda z oceanu intensywnie paruje, nasycając powietrze wilgocią, która po przesunięciu nad ląd skrapla się i spada jako deszcz.
Przyczyny wysokich opadów w Czerapuńdżi.
To efekt letniego monsunu, który uderza w zbocza gór, co wymusza gwałtowne skraplanie pary wodnej i ulewne deszcze
Dlaczego intensywne opady zmniejszają zasolenie.
Intensywne opady dostarczają dużą ilość słodkiej wody, która rozcieńcza sól w oceanie, obniżając jej stężenie.
Dlaczego dopływ wód rzecznych obniża zasolenie mórz i oceanów.
Rzeki dostarczają ogromne ilości słodkiej wody, która miesza się z morską i rozcieńcza zawartą w niej sól.
Co wpływa na zasolenie wód strefy równikowej.
Głównie obfite opady deszczu i dopływ wielkich rzek, które rozcieńczają słoną wodę.
Dlaczego Słońce jest najważniejsze w Układzie Słonecznym.
Bo skupia 99,8% masy całego układu, a jego grawitacja utrzymuje planety na orbitach i dostarcza im energii cieplnej.
Różnice między planetami grupy ziemskiej a gazowymi olbrzymami.
Ziemskie: Małe, skaliste, twarda powierzchnia, mało księżyców.
Olbrzymy: Wielkie, gazowe, brak powierzchni, wiele księżyców i pierścienie.
Wspólne cechy planet grupy ziemskiej.
Skalista powierzchnia (brak pierścieni).
Małe rozmiary i duża gęstość.
Metaliczne jądro i stała skorupa.
Nieliczne księżyce (lub ich brak).
Ruch obrotowy Ziemi i jego podstawowy skutek (dzień i noc).
Obrót Ziemi wokół osi powoduje cykliczną zmianę oświetlenia, czyli następstwo dnia i nocy.
Ruch obiegowy Ziemi i jego skutek.
Krążenie Ziemi wokół Słońca przy nachylonej osi zmienia nasłonecznienie, powodując następstwo pór roku.
Jak zmienia się kąt padania promieni słonecznych na powierzchnię Ziemi.
Kąt maleje od równika (najwyższy) w stronę biegunów (najniższy).
Jak ciepłe prądy morskie wpływają na klimat wybrzeży.
Ogrzewają powietrze i zwiększają opady na wybrzeżach.
Wpływ prądów morskich na życie i gospodarkę człowieka.
kształtują gospodarkę poprzez regulację klimatu dla rolnictwa, tworzenie bogatych łowisk oraz wpływanie na koszty i bezpieczeństwo transportu morskiego.
dlaczego prądy zimne często przyczyniają się do powstawania pustyń.
Zimne prądy ochładzają powietrze, co blokuje jego unoszenie się i parowanie, uniemożliwiając powstawanie chmur i opadów na wybrzeżu.
Co to jest metoda bezpośrednia (np. pomiar temperatury termometrem).
bezpośredni kontakt urządzenia z badanym obiektem (np. włożenie termometru do wody).
Przykład metody pośredniej.
ocena temperatury po tym, że woda paruje, zamiast wkładania do niej termometru.
Do czego służy GIS
służy do gromadzenia, analizowania i wyświetlania danych geograficznych na mapach cyfrowych
Jak rozpoznać wyż baryczny na mapie.
Wyż rozpoznasz po literze W (lub H) oraz wartościach izobar, które rosną w stronę centrum zamkniętego układu.
Jak rozpoznać obszary słonecznej pogody.
Szukaj litery W i braku linii frontów (linii z trójkątami lub półkolami).
Co przedstawiają różne typy izolinii na mapach pogody.
Izobary: ciśnienie.
Izotermy: temperatura.
Izohiety: opady.
Izotachy: prędkość wiatru.
Typowe rośliny sawanny
baobaby, akacje
Czynniki klimatyczne decydujące o występowaniu sawann.
zalezy od wysokiej temperatyry przez caly rok oraz wyraznego podzialu na pore deszczowa i sucha
roznice miedzy sawanna a stepem
sawanna jest goraca i ma drzewa np baobaby a step ma zmienne pory roku (mrozne zimy) i sklada sie z niemal samej trawy
dlaczego renifery sa zagrozone przez topienie lodu
cieplenie powoduje zamarzanie deszczu w twarda skorupe lodu ktora odcina renifery od ich pokarmu
jak powstaja ekstremalne opady
ekstremalne opady powstaja gdy gory lub roznice temperatur wymuszaja gwaltowne wznoszenie sie wilgotnego powietrza co powoduje jego szybkie skraplanie
jak tworza sie obszary pustynne i polpustynne
pustynie powstaja tam gdzie parowanie jest wieksze niz opady z powodu wyzow barier gorskich zimnych pradow lub duzej odleglosci od morz
jak powstaja jeziora polodowcowe
powstaja przez wydrazenie niecki przez lodowiec lub zatamowanie wody przez niego material skalny (morene)
jakie typy jezior tworzy ladolod
rynnowe, morenowe, oczka
rola erozji i akumulacji lodowcowej
erozja zlobi i poglebia teren, akumulacja usypuje wzgorza (moreny) z naniesionego materialu skalnego
