Wszechświat:
> to wszystko co nas otacza, czyli przestrzeń wraz z wypełniającą go materią i energią,
> przypuszcza się, że powstał 13,8 mld lat temu podczas gigantycznego wybuchu materii i energii- Wielkiego Wybuchu,
> wszystko we wszechświecie się od siebie oddala,
> tworzą go różne galaktyki- znacznych rozmiarów skupiska gwiazd wraz z materią międzygwiazdową (gł. Pyłem i gazem kosmicznym),
> resztę wszechświata stanowi rozpychająca go ciemna energia, oraz niewidoczna dla ziemskich obserwatorów ciemna materia.
Nasza Galaktyka (Droga Mleczna):
- jest zbiorem niemal 400 mld gwiazd,
- ma kształt dysku z wieloma wychodzącymi ze środka ramionami,
- w jednym z jej ramion znajduje się Słońce.
Układ Słoneczny:
* tworzą go gwiazda centralna, czyli Słońce, a także krążące wokół niej planety, których jest 8,
* planety obiegają Słońce po eliptycznych (prawie kolistych) drogach- orbitach,
* znajdują się w nim także mniejsze obiekty:
a) planety karłowate
b) księżyce
c) planetoidy
d) meteoroidy,
e) komety.
planety karłowate
(np. Pluton)- mają kształt zbliżony do kuli. Na swoich orbitach mają inne obiekty,
księżyce
to ciała niebieskie, które świecą światłem odbitym i krążą wokół niektórych planet,
planetoidy
charakteryzują się niewielkimi rozmiarami- ich średnica nie przekracza 1000 km.,
meteoroidy
mniejsze od planetoid; okruchy skalne krążące w przestrzeni kosmicznej; kiedy docierają do Ziemi stają się meteorytami i tworzą kratery,
komety
niewielkie ciała niebieskie zbudowane z lodu, zamrożonych gazów i okruchów skał; osiągają one średnicę kilkunastu kilometrów.
największy obiekt Układu Słonecznego
Słońce
planety grupy ziemskiej
cztery planety znajdujące się najbliżej Słońca(Merkury, Wenus, Ziemia, Mars) , pod względem budowy są podobne do Ziemi,
planety olbrzymy
kolejne cztery (5-8) to znacznie większe planety zbudowane głównie z gazów i lodu,(Jowisz, Saturn, Uran, Neptun)
rymowanka
Moją Wolę Znaj Matole, Jak Się Uprę Nie pozwolę.
Merkury
pierwszy i najmniejszy w Układzie Słonecznym. Ma ekstremalną pogodę (w dzień gorąco, w nocy zimno). Jego powierzchnię pokrywają kratery. Nie ma księżyca. Obieg wokół Słońca zajmuje mu 88 dni (najkrócej). Najszybsza prędkość na orbicie( 170 km/h).
Wenus
druga planeta w kolejności. Upalna temperatura. Nie ma księżyca. Obieg wokół Słońca zajmuje 224,7 dnia. Prędkość na orbicie wynosi 126 km/h. Najdłuższy okres obrotu wokół własnej osi - 243 dni.
Ziemia
trzecia planeta od Słońca i piąta pod względem wielkości. Ma jeden księżyc. Obieg wokół Słońca zajmuje jej 365,25 dnia. Prędkość na orbicie wynosi 107 km/h. Okres obrotu wokół własnej osi trwa 23h 56 min. Największa gęstość- 5,5 g/cm3. Trzecia w kolejności i piąta pod względem rozmiarów. Występuje na niej życie. Niezbyt gęsta atmosfera, odpowiednia temperatura powietrza na powierzchni (ok. 15oC) oraz ciekła woda.71 % pokrywają morza i oceany. Ma kształt geoidy.
Mars
4 w kolejności. Ma 2 księżyce. Okres obiegu wokół Słońca zajmuje 687 dni. Prędkość na orbicie- 87 km/h. Okres obrotu wokół własnej osi trwa 24h 37min. Jest na niej najwyższa góra układu.
Jowisz
5 w kolejności. Największy- jego średnica wynosi 142 984 km. Ma najwięcej księżyców- 79. Prędkość- 47 km/h. Najkrótszy okres obrotu wokół własnej osi- 9h 55min. Olbrzym gazowy.
Saturn
6 w kolejności. Ma najmniejszą gęstość- 0,7 g/cm3. Ma pierścienie. (najwięcej księżyców, ale wg. Kwietnia)
Uran
7 w kolejności. Najniższa temperatura. Wiruje na boku. Nie kręci się, lecz się toczy.
Neptun
ostatni w kolejności. Najmniejsza prędkość na orbicie- 20 km/h. Tworzy huragany. Najzimniejszy.
Najjaśniejsze planety to
Jowisz, Saturn, Wenus i Mars.
Planety karłowate:
Eris, Pluton, Matemate.
Gwiazda Polarna jest w gwiazdozbiorze
Małej Niedźwiedzicy.
Nowy system planetarny
TRAPPIST-1.
Teorie:
> Teoria heliocentryczna- Ziemia i reszta ciał niebieskich porusza się wokół Słońca. Wymyślił Mikołaj Kopernik.
> Kreacjonistyczna- Bóg stworzył świat.
> Teoria wielkiego wybuchu- wszechświat powstał 13,8 mld lat temu podczas gigantycznego wybuchu materii i energii
Słońce
gorąca i duża gwiazda, największe, najwięcej waży, z wodoru i helu, 8 min świetlnych od Ziemi.
Ceres
pas planetoid między Marsem a Jowiszem.
Kąt wysokości Słońca nad horyzontem
Kąt wysokości Słońca nad horyzontem w poszczególnych regionach globu jets inny. Jego wartość zmienia się od 0o do 90o. Mówimy wtedy, że Słońce góruje w zenicie, czyli pionowo, nad głowami obserwatorów,
Ruch obiegowy (postępowy) cechy:
- ruch, który wokół Słońca wykonują Ziemia i inne planety,
- pełny obieg Ziemi wokół Słońca trwa 365 dni, 5 h i 49 min, czyli rok,
- ruch Ziemi wokół Słońca odbywa się po orbicie mającej kształt elipsy,
- w trakcie obiegu Ziemi wokół Słońca oś ziemska jest nachylona do płaszczyzny orbity pod stałym kątem (66o34’),
- Ziemia obiega Słońce w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.
Następstwa ruchu obiegowego Ziemi:
> zmiana oświetlenia Ziemi w środku roku,
> występowanie astronomicznych pór roku,
> zmiana wysokości górowania Słońca nad horyzontem,
> zmiana długości trwania dnia i nocy.
Równonoc wiosenna (półkula północna)
21 marca
Równonoc jesienna (półkula północna)
23 września
Przesilenie letnie(półkula północna)
22 czerwca
Przesilenie zimowe(półkula północna)
22 grudnia
Strefa międzyzwrotnikowa (gorąca):
* jej granicami są zwrotnik Raka na północy i zwrotnik Koziorożca na południu,
* w tej strefie Słońce góruje w zenicie dwukrotnie w ciągu roku, a na zwrotnikach- tylko raz.
Dwie strefy umiarkowane:
*rozciągają się między zwrotnikami a kołami podbiegunowymi na półkuli północnej i półkuli południowej. Latem dni są tam długie, a zimą- krótkie. Wysokość górowania Słońca zmniejsza się od zwrotników (90o) w stronę kół podbiegunowych (0o). Skutkuje to dużymi różnicami w ilości otrzymywanego ciepła w ciągu roku i występowaniem pór roku.
Dwie strefy podbiegunowe (zimne):
*strefy podbiegunowe rozciągają się od kół podbiegunowych do biegunów. Występują tam zjawiska dni i nocy polarnych. Trwają one od 24 h na kołach podbiegunowych do 6 miesięcy na biegunach. To obszary, do których dociera najmniej energii cieplnej na Ziemi. Są nazywane strefami zimnymi.
Dlaczego nie odczuwamy prędkości ruchu Ziemi?
Dlatego, że wraz z nią obraca się atmosfera.
Ruch punktów na powierzchni Ziemi
Punkty na powierzchni Ziemi poruszają się ze stałą prędkością kątową. W ciągu 24h obracają się o 360o, co daje 15ow ciągu godziny.
Następstwa ruchu obrotowego:
> pozorna wędrówka Słońca i innych gwiazd po niebie,
> występowanie dnia i nocy,
> spłaszczenie Ziemi przy biegunach,
> występowanie siły Coriolisa,
> wszystkie punkty obracają się z tą samą prędkością kątową, ale z różną prędkością liniową.
Siły Coriolisa
w wyniku jej działania kierunek ruchu ciał poruszających się na półkuli północnej ulega odchyleniu w prawą stronę względem ich kierunku początkowego. Natomiast na półkuli południowej kierunek przemieszczania się ciał ulega odchyleniu w lewą stronę.
Moment górowania Słońca wyznacza
12;00
Gdy przemieszczamy się na wschód
dodajemy 1h w każdej następnej strefie,
kiedy podróżujemy na zachód
odejmujemy 1h w każdej następnej strefie
Czas:
a) uniwersalny
b) strefowy
c) słoneczny
d) urzędowy
czas uniwersalny
UTC; godzinę 12 czasu uniwersalnego wyznacza moment górowania Słońca nad południkiem 0o,
czas strefowy
ustala się na podstawie umownego podziału kuli ziemskiej na 24 strefy. Każda strefa czasowa to paz obejmujący 15odługości geograficznej (360o : 24= 15o). W kolejnych strefach różni się o 1h,
czas słoneczny
to czas określany na podstawie górowania Słońca nad danym południkiem. Ze względów praktycznych stosuje się czas strefowy i czas urzędowy
czas urzędowy
to czas umowny dostosowany do przebiegu granic poszczególnych państw. W Polsce czasem urzędowym jest czas strefy środkowoeuropejskiej (UTC + 1h). Czas urzędowy obejmuje czas letni i zimowy, które różnią się o 1h.
Polska leży w (ilu strefach)
w dwóch strefach czasowych: w strefie czasu środkowoeuropejskiego (UTC+1h) oraz strefie czasu wschodnioeuropejskiego (UTC+2h). Czas urzędowy obejmuje czas letni i zimowy, które różnią się o 1h.
Charakterystyczne dane dotyczące Ziemi:
- powierzchnia: 510 mln km²,
- promień biegunowy: 6357 km,
- promień równikowy: 6378 km,
- długość równika: 40 075 km,
- długość południka: 20 004 km.
