Fiszki: Osobowość

Praktyczny- przewidywanie zachowań, określenie predyspozycji do różnorodnych zadań, wspieranie rozwoju osobowości i zapobieganie patologii

Poznawczy- zrozumienie zachowania człowieka, przyczyn i motywacji kierujących postępowaniem osoby ludzkiej. Poszukiwanie wyjaśnień dla różnych postaw

"Osobowość to złożona całość myśli, emocji i zachowań, nadająca kierunek i wzorzec(spójność) życiu człowieka. Podobnie jak ciało osobowość składa się zarówno ze struktur jak i procesów i odzwierciedla działania zarówno natury(geny) jak i środowiska"

- osobowość jako wytwór i specyficzny styl przystosowania
-osobowość jako coś, co odróżnia jednego człowieka od drugiego, jako coś, co indywidualizuje -osobowość jako coś , co poddaje sie obserwacji
-osobowość jako wewnętrzne procesy i struktury
-osobowość to organiz. nabytych i wrodzonych dyzpozyc

-Wczesnodziecięce doświadczenia
- Modelujące zachowania osób dorosłych
- Typ układu nerwowego
- Style zaspokajania potrzeb
- Styl wychowawczy rodziny
- Inne środowiska wychowawcze
- Kryzysy rozwojowe
- Decyzje okresu dojrzewania

• Badania kliniczne i analizy przypadków (doświadczenie i obserwacja)
• Badania psychometryczne (kwestionariuszowe, o charakterze korelacji)
• Podejście eksperymentalne (obiektywizm, kontrola zmiennych, badanie zależności przyczynowych)

• Stosowalność, dokładność (wierność)
• Prostota
• Użyteczność (aplikacyjność)
• Weryfikowalność, trafność
• Spójność
• Moc heurystyczna (twórczość)

Forma – poszukiwanie cech wspólnych
Mechanizm – poszukiwanie prawidłowości przyczynowo-skutkowych
Organizm – określanie kierunków rozwojowych
Opowieść opis historii osoby, określanie intencji i sposobów interpretacji zależni
Umysł poszukiwanie tego, co odpowiada za celowość i nadawanie znaczenia

Teorie typów,
Teorie psychoanalityczne i psychodynamiczne,
Teorie cech,
Behawioryzm,
Teorie humanistyczne,
Teorie uczenia się społecznego,
Teorie poznawcze,
Interakcjonizm

Dusza • Wnętrze • Ja • Self • Jaźń • Wsobność • Psychika • Centrum psychiczne
• Charakter • Temperament

osoba w dalszym ciągu dąży do gratyfikacji
charakterystycznej dla wcześniejszego stadium, mimo że jest w
stadium późniejszym

szukanie wcześniejszych sposobów gratyfikacji
popędów, powrót do punktu fiksacji

osobowość człowieka jest zbiorem cech lub
charakterystycznych sposobów zachowania, myślenia, odczuwania, czy reagowania. Pierwsze teorie opierają się na listach przymiotników (np. otwarty, miły), które tworzą lingwistyczny obraz charakteru. Przedstawiciele;
Cattell, Eysenck, Costa, McCrae

to siły napędowe, jest to uwolnienie energii
Przemieszczenie energii z jednego obiektu na inny – źródło
popędy ego (popędy samozachowawcze) (energia – interesy ego)

są formą obrony ego przed zbyt zagrażającym lękiem, są sposobami radzenia sobie z lękiem
negują, fałszują lub zniekształcają rzeczywistość
działają bez udziału świadomości

przypisanie własnego nieakceptowanego
impulsu lub uczucia innej osobie

zastąpienie pierwotnego obiektu
zaspokajającego popęd wyższym celem kulturowym

zainteresowanie głównie sobą, postawa
roszczeniowa, niecierpliwość, zawiść, zazdrość, zachłanność,
depresja, pesymizm, nieufność; inni spostrzegani przez pryzmat
tego, „co mogą mi dać”

mężczyźni – potrzeba ciągłego potwierdzania swojej męskości i
potencji, potrzeba bycia „macho”, dążenie do rywalizacji,
zaabsorbowanie posiadaniem i przyjemnością
kobiety – naiwność, idealizowanie życia i miłości, przesadne
eksponowanie kobiecości, uwodzicielskość, histeryczność

zawsze normatywny, czyli właściwy dla danego etapu rozwojowego.
Odróżnia on taki kryzys od kryzysów urazowych czy neurotycznych, które godzą w podwaliny psychiki.
Kryzys normatywny też może przynieść zagrożenie, ale przede
wszystkim stwarza szansę rozwoju, a procesom rozwojowym dostarcza energii

Poczucie ufności - poczucie nieufności. Poczucie autonomii - poczucie wstydu.
Poczucie inicjatywy – poczucie winy.
Poczucie adekwatności – poczucie niższości.
Poczucie tożsamości – zamęt tożsamości.
Poczucie intymności – poczucie izolacji.
Poczucie generatywności – poczucie stagnacji

Poczucie integracji – poczucie rozpaczy

John B. Watson (1878-1958

odwołania do myśli John Locka i Iwana Pawłowa
człowiek przychodzi na świat jako tabula rasa – „czysta,
niezapisana karta” - nie ma predyspozycji
wszystkie zachowania mają charakter wyuczony – są efektem
różnych procesów uczenia się

John B. Watson (1878-1958

odwołania do myśli John Locka i Iwana Pawłowa
człowiek przychodzi na świat jako tabula rasa – „czysta,
niezapisana karta” - nie ma predyspozycji
wszystkie zachowania mają charakter wyuczony – są efektem
różnych procesów uczenia się

rzeczywiste lub wyobrażone stawianie pacjenta
w sytuacjach budzącej lęk (stopniowanie od niskiego do
wysokiego poziomu lęku), przy jednoczesnym uniemożliwieniu
zastosowania swoich nawykowych obron. Prowadzi do
wygaszenia reakcji dezadaptacyjnej, która staje się
niepotrzebna

Zachowanie, które w danej sytuacji wywołuje uczucie zadowolenia zostaje skojarzone z tą sytuacją i jeśli w przyszłości sytuacja ta się powtórzy, to wzrasta
prawdopodobieństwo, że powtórzone zostanie także zachowania.

• Reinterpretacja pojęć psychoanalizy w języku behawiorystów
(koncepcja konfliktu, agresji).
• Próba połączenia podejścia psychoanalitycznego z
behawioryzmem.

powstają w sytuacji, gdy żaden ze
sposobów rozwiązania sytuacji nie zyskuje wzmocnienia i
zmusza nas do poszukiwania nowych sposobów

W miarę zbliżania się do pożądanego celu zwiększa się siła dążeń.
W miarę zbliżania się do niepożądanego celu zwiększa się siła unikania.
W miarę zbliżania się do celu siła unikania rośnie szybciej niż siła dążenia
Gdy rywalizują dwie reakcje, to wystąpi silniejsza z nich.

Wzrost siły popędu związanego z unikaniem podnosi ogólny poziom lęku.

kontynuacja i rozwinięcie teorii Dollarda i Millera
• teoria osobowości ma służyć przewidywaniu zachowań
• odniesienie do zastosowań praktycznych – psychoterapia dysfunkcjonalnych nawyków i przekonań
• próba połączenia teorii wyjaśniających zachowanie z perspektywy psychologii uczenia się z teori

O – oczekiwanie; prawdopodobieństwo, że określone wzmocnienie pojawi się na skutek danego zachowania.
W – wartość; znaczenie, jakie ma dla osoby dany cel i zachowanie, które ma doprowadzić do celu.
Oczekiwania są zmiennymi o charakterze poznawczym, natomiast pojęcie wartości wiąże się z motywacja

Wewnętrzna lokalizacja kontroli – wiara we własne zdolności kontrolowania zdarzeń życiowych, przekonanie osoby, że efekty jej działań zależą od niej samej i od jej zachowania
Zewnętrzna lokalizacja kontroli, przekonanie, że zdarzenia życiowe są rezultatem oddziaływania przypadku, szczęścia

Postawy rodziców i opiekunów
Miejsce dziecka w rodzinie
Silne doświadczenia o charakterze traumatyzującym
System wychowawczy i edukacyjny

strukturę neuropsychiczną mającą zdolność dostarczania wielu bodźców funkcjonalnie równoważnych oraz inicjowania i ukierunkowania równoważnych (spójnych znaczeniowo) form zachowania adaptacyjnego.

Cecha, to każdy wyróżniający się rys osobowości.

Dominujące
Centralne
Wtórne

Cechy/dyspozycje dominujące wpływają na całe zachowanie i przejawiają się niemal w każdym aspekcie bycia danej osoby (np. makiawelizm, osobowość autorytarna);
Cechy/dyspozycje centralne są bardzo specyficzne dla danej osoby i wyraźnie ujawniają się w jej działaniu (np. pewność siebie, towarzyskość);
Cechy/dyspozycje wtórne dotyczą wąskiego zakresu bodźców i są mało istotne dla opisu osobowości.

reaktywną, która obejmuje motywy redukowania napięcia i przywracania równowagi
proaktywną, która obejmuje motywy wywołujące napięcie i pobudzające do działania

Cechy powierzchniowe
Cechy źródłowe

• Cechy powierzchniowe – wnioskujemy o nich na podstawie zachowań, a ponadto służą do wyjaśniania między sytuacyjnej i międzyczasowej spójności tego zachowania.
• Cechy źródłowe – podstawowe zmienne, z których zbudowana jest osobowość. Do cech źródłowych dochodzimy poprzez analizę czynnikową.

Psychotyczność
Ekstrawersja
Neurotyczność

1) Psychotyczność – wymiar, który charakteryzuje się tym, że na jednym jego biegunie mamy cechy takie jak altruizm, empatia, czy uspołecznienie a na drugim przestępczość, psychopatia, czy schizofrenia.
2) Ekstrawersja – osoba ekstrawertywna przejawia cechy takie jak towarzyskość, żywość, aktywność, asertywność, poszukiwanie doznań.
3) Neurotyczność (wrażliwość emocjonalna) – osoba wysoce neurotyczna posiada cechy takie jak lęk, przygnębienie, poczucie winy, niska samoocena, napięcie.

• Istnienie człowieka właściwym tematem filozofii (i psychologii)
• Antyredukcjonizm
• Doświadczenie egzystencjalne
• Metoda fenomenologiczna
• Indywidualny charakter istnienia
• Człowiek jako podmiot
• Tragizm życia i powszechność cierpienia

Zaburzenia wyjaśniane są jako trudności w rozwoju osobistym, rozbieżność między organizmem i doświadczeniem a świadomością „ja”, zakłócenia procesu samorealizacji, skutek zablokowanej ekspresji „ja” lub małej świadomości swoich potrzeb i wartości.

Podstawowa tendencja rozwojowa organizmu → dążenie do urzeczywistnienia (samorealizacji) i pozytywnej samooceny