Wybieranie: Biologiczne podstawy zachowań
1 / 123
Rola napięciowo-zależnych kanałów wapniowych
3. Refrakcja bezwzględna
Receptory dla glutaminianu należą do dwóch
rodzin
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cGMP
Receptor GABA(B)
2. Hiperpolaryzacja
Oligodendrocyty:
Pozytywna modulacja allosteryczna
Negatywna modulacja allosteryczna
Agonista
GABAAR
Najważniejsze wtórne przekaźniki:
GABABR
Kanały jonowe związane z refrakcją bezwzględna
Receptory metabotropowe i ich związek z wtórnymi przekaźnikami
Autoreceptor
Antagonista
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy
Ekspresja genu:
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy- Napięciowozależne kanały K+
FUNKCJE BIAŁEK
Receptory metabotropowe: typ 2
(kanały)
GABABR
Neurony Klasyfikacja funkcjonalna:
Kanały jonowe bramkowane ligandem
Typy synaps
Jądro komórkowe i definicja genu
Receptory muskarynowe M1-M5 (ACh)
Znaczenie wtórnych przekaźników
cAMP
Mikroglej:
Błona komórkowa i jej właściwości
Receptory adrenergiczne α i β
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
NO (tlenek azotu)
Wybrane cytokiny aktywują receptory cytokinowe, które z kolei pobudzają kinazy Janusowe (JAK), aktywujące czynniki transkrypcyjne STAT (signal transducers and activators of transcription),
Klasyczne neurotransmitery
Kinazy:
Nieklasyczne neurotransmitery
Receptor dla glicyny
Wiele leków psychoaktywnych działa jako agoniści lub antagoniści receptorów 7TM (receptorów sprzężonych z białkiem G, GPCR).
Co generuje potencjał spoczynkowy?
Typ 3: Receptory związane kinazą
tyrozynową
Cykl życiowy pęcherzyka synaptycznego
Transportery GABA
Neuron eferentny (ruchowy)
Kanały jonowe związane z refrakcją względna
Neurotransmitery klasyczne: Monoaminy: Indoloaminy:
Receptory AMPA
Neurony Klasyfkiacja strukturalna:
Jakie właściwości błony komórkowej wpływają na potencjał spoczynkowy?
Receptor metabotropowy
Glicyna
Gazy jako neurotransmitery
Neurotransmitery klasyczne Monoaminy: Katecholaminy:
EPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki
Znaczenie wtórnych przekaźników
IP3 i DAG
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cAMP
Katecholaminy
mRNA i jego funkcja
Inaktywacja glutaminianu - transportery
Rozpuszczalność w wodzie vs. w
tłuszczach a działanie leków
Transdukcja (przesyłanie) sygnału
Ligand
Receptor nikotynowy (nAChR)
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
IP3 i DAG
Receptory metabotropowe występują na błonie
Trzy klasy receptorów jonotropowych
glutaminianu
Podstawowym neurotransmiterem hamującym
Receptory dopaminowe D1-D5
Receptor NMDA
Co to jest neurotransmiter?
Transportery – wychwyt zwrotny
Receptory hamujące (IPSP)
Receptory NMDA
Neuron asocjacyjny (interneuron)
Co się dzieje na błonie
postsynaptycznej?
Modulacja Allosteryczna
Receptor jonotropowy
Częściowy agonista:
Jon potrzebny do endocytozy
Astrocyty:
Receptory pobudzające (EPSP)
Komórki Schwanna
Neurotrofiny (np. NGF, BDNF) wiążą się z receptorami zależnymi od kinazy tyrozynowej (receptory Trk)
Receptor GABA(A)
Neurotransmiter - definicja
Receptory jonotropowe
GABAAR
Potencjał czynnościowy
Podstawowym neurotransmiterem pobudzającym
Jak działa pompa sodowo-potasowa?
Przekaźnik drugiego rzędu
Wtórne przekaźniki
Anandamid
Receptory metabotropowe : typ 1
Przekaźnik pierwszego rzędu
Otto Loewi
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy. Muszą spełniać określone kryteria:
Organella komórki nerwowej i ich funkcje
Bariera krew-mózg
Ile wynosi potencjał spoczynkowy?
Metody inaktywacji neuroprzekaźnika
Potencjał spoczynkowy - Czy są jakieś mechanizmy aktywne?
Odwrotny agonista
Wiele ścieżek wewnątrzkomórkowych wpływa na
Neuron projektujący
1. Co to jest potencjał spoczynkowy?
Budowa komórki nerwowej (neuronu)
Depolaryzacja
Receptory serotoninowe 5-HT1, 5-HT2, 5-HT4-7
Podstawową rolą przekaźników drugorzędowych (wtórnych)
Receptor AMPA
Proces endocytozy
Dyfuzja
Refrakcja względna
Budowa synapsy
Mechanizm działania receptorów metabotropowych
IPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki:
Receptory metabotropowe glutaminianowe (mGluR)
“Prawo Dale’a”
Białka dokujące pęcherzyki
synaptyczne
GPCR = 7TM (7 transmembrane)
Neuron aferentny (czuciowy)
Neuroglej
Proces egzocytozy
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do uruchomienia egzocytozy i uwolnienia neuroprzekaźnika .
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od siły bodźca. Wynika to z inaktywacji napięciowozależnych kanałów sodowych.
receptory jonotropowe i GPCR
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczynkowy. Następuje na skutek otwarcia kanałów potasowych (wypływ K⁺) lub chlorkowych (napływ Cl⁻).
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Ligand, który aktywuje receptor
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• DAG (diacyloglicerol)
• Ca²⁺ (jon wapnia)
• NO (tlenek azotu)
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę komórkową, które działają poprzez białko G i kaskadę sygnalizacyjną, zamiast bezpośredniego otwierania kanału jonowego .
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neurotransmitera .
Ligand, który blokuje działanie agonisty
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza potencjał czynnościowy
• Napięciowozależne kanały Na+
– Otwarcie tych kanałów rozpoczyna potencjał
czynnościowy
• Jony Na+ gwałtownie wpływają do środka powodując
depolaryzację.
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujemności wnętrza neuronu, przywracając
potencjał spoczynkowy
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
- kataliza – ENZYMY
- komunikacja między wnętrzem komórki i środowiskiem
pozakomórkowym; także między komórkami
- przekaźnictwo międzykomórkowe – niektóre
NEUROPRZEKAŹNIKI, HORMONY
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają z
neuronu
GPCR Receptory metabotropowe
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
jonotropowe
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA kodująca informację potrzebną do syntezy białka lub RNA.
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i autonomicznych
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają (np.
fagocytoza) kom. bakteryjne, lub resztki innych
komórek;
• Glejoza.
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środowiska wodnego.
• Ogony hydrofobowe – skierowane do wnętrza, odpychają wodę.
• Zawiera białka błonowe:
• Kanały jonowe – umożliwiają przepływ jonów.
• Receptory – odbierają sygnał
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwionośnych i pracy serca
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
regulujące ekspresję genów;
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
enzymy które dodają resztę fosforanową
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandamid (endokannabinoid).
• Gazy: tlenek azotu (NO), tlenek węgla (CO) .
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakcji z
gepheryną;
• Strychnina - antagonista
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uzależniających działa właśnie poprzez te szlaki. Modulacja tych receptorów pozwala na leczenie zaburzeń psychicznych, neurologicznych oraz chorób somatycznych.
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przyciągają, ładunki takie
same się odpychają – siła elektrostatyczna
• Ruch zgodnie z gradientem stęże
• Właściwości błony kom. neuronu (selektywnie
nieprzepuszczalna i pompa sodowopotasowa).
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzajemnie – aktywacja innych kinaz białkowych
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egzocytoza – uwolnienie neuroprzekaźnika do szczeliny synaptycznej.
4.Endocytoza – odzyskanie błony pęcherzykowej.
5.Napełnianie neurotransmiterem – ponowne przygotowanie do użycia
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zewnątrz.
Obecność kanałów jonowych – niektóre kanały jonowe (np. przeciekowe dla K⁺) pozostają stale otwarte, co pozwala na utrzymanie potencjału .
aktywuje białko G, które wpływa na efektor i wtórne przekaźniki, co prowadzi do zmiany aktywności komórki.
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pniu mózgu
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźników, ponieważ:
• Nie są magazynowane w pęcherzykach synaptycznych.
• Dyfundują przez błony komórkowe, działając na pobliskie neurony.
• Pełnią funkcję neuromodulatorów w plastycznoś
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺, co prowadzi do depolaryzacji i pobudzenia neuronu.
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udział w regulacji neurotransmisji i egzocytozy .
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
• Noradrenalina (NA, norepinefryna)
• Adrenalina (epinefryna) .
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – synteza mRNA w jądrze komórkowym.
2. Transport do cytoplazmy.
3. Translacja – rybosomy tłumaczą kod mRNA na białko .
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GLT;
- Glast;
- GAT.
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki rozpuszczalne w tłuszczach pozostają w
tkance tłuszczowej, czasami na długi okres czasu
• Bariery pomiędzy kompartmentami
zbudowane są z fosfolipidów (błon kom.)
– żołądek, kom. krwi
– BARI
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznych i cytokin zamieniana jest na biochemiczne sygnały wewnątrzkomórkowe;
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
syntetyzowane przez fosfolipazę C
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
jest GABA
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN – udział w plastyczności synaptycznej i uczeniu się
• Cechy:
• Blokowany przez Mg²⁺ w stanie spoczynku.
• Wymaga obecności glicyny lub D-seryny jako ko-agonistów.
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
• NET – transporter noradrenaliny.
• DAT – transporter dopaminy.
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychodzi poza daną strukturę mózgu .
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsynaptycznej);
- sygnał wewnątrzkomórkowy (wtórne
przekaźniki).
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosteryczne: miejsce na receptorze
do którego przyłącza się jakaś cząsteczka (B),
ale nie oddziałuje samodzielnie.
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transportujących pęcherzyki .
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
• Kontrola stężenia neurotransmitera w synapsie;
• Gospodarka/magazyn glukozy;
• Błona glejowa graniczna wewnętrzna;
bariera krew-mózg
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: Cl⁻
• Lokalizacja: OUN – działanie hamujące
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia neurotransmiter.
4) Specyficzne receptory w części
postsynaptycznej.
5) wywiera działanie – efekt biologiczny.
6) Antagoninsta danego receptora blokuje efekt
neurotransmitera.
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu określonych jonów przez błonę postsynaptyczną .
to kanał jonowy dla Cl-
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo nic;
• Ma taki sam charakter wzdłuż całego aksonu
• Częstotliwość i wzór potencjałów
czynnościowych koduje informacje.
jest glutaminian
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stanie gotowości do generowania impulsu nerwowego. Jest to proces wymagający zużycia ATP .
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora metabotropowego.
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, bólu i apetytu .
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluje stężenie
wtórnego przekaźnika
• 4) wtórny przekaźnik aktywuje
kinazy białkowe
neurotransmiter
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania informacji w OUN
• Nagroda Nobla w 1936 r.
• badał działanie płynu zebranego w okolicach serca żaby po stymulacji części układu autonomicznego na pracę serca innej żaby
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalnia neurotransmiter.
4. Działają na specyficzne receptory postsynaptyczne.
5. Wywołują efekt biologiczny.
6. Ich działanie można zahamować przez antagonistę .
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siateczka śródplazmatyczna szorstka – syntetyzuje białka na eksport lub dla błony komórkowej.
• Siateczka śródplazmatyczna gładka – synteza lipidów i magazynowanie wapnia.
• Aparat Golgieg
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chroni mózg przed toksynami i patogenami.
• Reguluje przepuszczalność substancji (np. glukoza, aminokwasy).
• Przepuszcza substancje lipofilowe, jak tlen, CO₂, hormony steroidowe .
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wychwyt zwrotny – transportery presynaptyczne przenoszą neurotransmiter z powrotem do neuronu.
• Bierna dyfuzja – neuroprzekaźnik rozprasza się poza synapsę.
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sodowo-potasowej, która działa kosztem ATP
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stanie niepobudzonym. Wnętrze neuronu jest bardziej ujemne niż otoczenie, co wynika z działania mechanizmów transportu jonów
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntezę białek.
• Dendrytów – wypustki odbierające sygnały od innych neuronów.
• Aksonu – przewodzi impulsy nerwowe do innych komórek.
• Osłonki mielinowej – izoluje akson, przyspieszają
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na skutek napływu jonów Na⁺ przez otwarte kanały sodowe bramkowane napięciem.
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN – szybkie przewodzenie sygnałów pobudzających
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – pochłanianie dużych cząsteczek.
• Pinocytozę – pobieranie płynów i substancji rozpuszczonych.
• Endocytozę zależną od receptorów – pobieranie konkretnych cząsteczek (np. cholesterolu)
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to z trwającej repolaryzacji (otwarte kanały K⁺).
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkomórkowy.
3. Enzym syntetyzuje wtórny przekaźnik, np. cAMP, IP3, DAG.
4. Wtórny przekaźnik aktywuje kinazy białkowe, które modulują działanie komórki .
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prowadzi do hiperpolaryzacji i hamowania neuronu” .
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaźnictwa nerwowego
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle wydzielają dwa lub
więcej neuroprzekaźników (klasyczne i
nieklasyczne)
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cytoplaźmie
NSF (zawiera -SNAP)
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i III rzędu). Te receptory działają wolniej, ale mogą wywoływać długotrwałe zmiany w komórce.
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapewniają dobrostan neuronom
– W CUN jest więcej kom. glejowych niż
neuronów.
• 3 typy kom. glejowych:
-Astrocyty
-Mikroglej
-Oligodendrocyty (CUN) lub kom. Schwanna (na
obwodzie)
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce aktywuje synaptotagminę, która powoduje fuzję pęcherzyka synaptycznego z błoną i uwolnienie neurotransmitera .
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychod...
GPCR Receptory metabotropowe
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stani...
jonotropowe
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, ...
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapew...
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od...
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki roz...
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siatecz...
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle w...
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwio...
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja:...
Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
...
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wych...
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transpo...
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce akt...
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza ...
regulujące ekspresję genów;
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neur...
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają...
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pn...
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia ne...
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stani...
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora m...
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przycią...
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prow...
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uza...
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• D...
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺,...
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsyn...
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
syntetyzowane przez fosfolipazę C
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
enzymy które dodają resztę fosforanową
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sod...
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosterycz...
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – poc...
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają...
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
•...
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
receptory jonotropowe i GPCR
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: C...
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwo...
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczy...
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i II...
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznyc...
aktywuje białko G, które wpływa na efektor i wtórne przekaźniki, co prowadzi do zmiany aktywności komórki.
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu okreś...
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egz...
Ligand, który aktywuje receptor
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalni...
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę kom...
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo ...
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udzi...
neurotransmiter
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujem...
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluj...
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźnik...
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN...
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzaje...
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GL...
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
...
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA ko...
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkom...
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – syntez...
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chr...
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaź...
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
to kanał jonowy dla Cl-
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania in...
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środo...
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do...
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakc...
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandam...
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
Ligand, który blokuje działanie agonisty
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
...
jest glutaminian
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
jest GABA
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cy...
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zew...
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na sk...
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to...
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntez...
Neuron asocjacyjny (interneuron)
GABABR
Receptory pobudzające (EPSP)
Pozytywna modulacja allosteryczna
Negatywna modulacja allosteryczna
1. Co to jest potencjał spoczynkowy?
Kanały jonowe bramkowane ligandem
Neuron aferentny (czuciowy)
Kanały jonowe związane z refrakcją względna
Anandamid
Neuroglej
3. Refrakcja bezwzględna
Rozpuszczalność w wodzie vs. w
tłuszczach a działanie leków
Organella komórki nerwowej i ich funkcje
“Prawo Dale’a”
Znaczenie wtórnych przekaźników
cAMP
Receptory adrenergiczne α i β
Receptor AMPA
Transportery – wychwyt zwrotny
Metody inaktywacji neuroprzekaźnika
Jon potrzebny do endocytozy
Proces egzocytozy
Ekspresja genu:
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy
Wybrane cytokiny aktywują receptory cytokinowe, które z kolei pobudzają kinazy Janusowe (JAK), aktywujące czynniki tr...
Klasyczne neurotransmitery
Autoreceptor
Mikroglej:
Receptor GABA(B)
Glicyna
Neurotransmitery klasyczne: Monoaminy: Indoloaminy:
Neurotransmiter - definicja
Jak działa pompa sodowo-potasowa?
Wtórne przekaźniki
Neurotransmitery klasyczne Monoaminy: Katecholaminy:
Komórki Schwanna
Co generuje potencjał spoczynkowy?
IPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki:
Wiele leków psychoaktywnych działa jako agoniści lub antagoniści receptorów 7TM (receptorów sprzężonych z białkiem G,...
Najważniejsze wtórne przekaźniki:
Ligand
EPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki
GABAAR
Co się dzieje na błonie
postsynaptycznej?
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cAMP
Trzy klasy receptorów jonotropowych
glutaminianu
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
IP3 i DAG
Receptory serotoninowe 5-HT1, 5-HT2, 5-HT4-7
Kinazy:
Potencjał spoczynkowy - Czy są jakieś mechanizmy aktywne?
Modulacja Allosteryczna
Budowa synapsy
Typy synaps
Proces endocytozy
Receptory metabotropowe: typ 2
(kanały)
Ile wynosi potencjał spoczynkowy?
Astrocyty:
Receptor nikotynowy (nAChR)
Receptory dla glutaminianu należą do dwóch
rodzin
Neurony Klasyfikacja funkcjonalna:
Receptor GABA(A)
Oligodendrocyty:
Neurony Klasyfkiacja strukturalna:
Wiele ścieżek wewnątrzkomórkowych wpływa na
Receptory muskarynowe M1-M5 (ACh)
2. Hiperpolaryzacja
GPCR = 7TM (7 transmembrane)
Receptory NMDA
Transdukcja (przesyłanie) sygnału
Receptor metabotropowy
Receptory jonotropowe
Receptory hamujące (IPSP)
Neuron projektujący
Cykl życiowy pęcherzyka synaptycznego
Agonista
Transportery GABA
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy. Muszą spełniać o...
Receptory metabotropowe i ich związek z wtórnymi przekaźnikami
Potencjał czynnościowy
Znaczenie wtórnych przekaźników
IP3 i DAG
Przekaźnik pierwszego rzędu
Neuron eferentny (ruchowy)
Receptory metabotropowe występują na błonie
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy- Napięciowozależne kanały K+
Receptory metabotropowe : typ 1
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
NO (tlenek azotu)
Gazy jako neurotransmitery
Receptor NMDA
Przekaźnik drugiego rzędu
Typ 3: Receptory związane kinazą
tyrozynową
Inaktywacja glutaminianu - transportery
FUNKCJE BIAŁEK
Jądro komórkowe i definicja genu
Dyfuzja
Neurotrofiny (np. NGF, BDNF) wiążą się z receptorami zależnymi od kinazy tyrozynowej (receptory Trk)
Mechanizm działania receptorów metabotropowych
Częściowy agonista:
mRNA i jego funkcja
Bariera krew-mózg
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cGMP
Receptory metabotropowe glutaminianowe (mGluR)
Kanały jonowe związane z refrakcją bezwzględna
GABAAR
Receptor jonotropowy
Otto Loewi
Błona komórkowa i jej właściwości
Rola napięciowo-zależnych kanałów wapniowych
Co to jest neurotransmiter?
Receptor dla glicyny
Odwrotny agonista
Nieklasyczne neurotransmitery
GABABR
Antagonista
Katecholaminy
Podstawowym neurotransmiterem pobudzającym
Podstawową rolą przekaźników drugorzędowych (wtórnych)
Podstawowym neurotransmiterem hamującym
Receptory AMPA
Receptory dopaminowe D1-D5
Białka dokujące pęcherzyki
synaptyczne
Jakie właściwości błony komórkowej wpływają na potencjał spoczynkowy?
Depolaryzacja
Refrakcja względna
Budowa komórki nerwowej (neuronu)










