Wybieranie: Biologiczne podstawy zachowań
1 / 123
Proces endocytozy
Wiele ścieżek wewnątrzkomórkowych wpływa na
Podstawową rolą przekaźników drugorzędowych (wtórnych)
Dyfuzja
Neurony Klasyfikacja funkcjonalna:
Receptory AMPA
Refrakcja względna
Trzy klasy receptorów jonotropowych
glutaminianu
Mechanizm działania receptorów metabotropowych
Receptory metabotropowe glutaminianowe (mGluR)
2. Hiperpolaryzacja
GABABR
Proces egzocytozy
Anandamid
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
NO (tlenek azotu)
Przekaźnik pierwszego rzędu
Co to jest neurotransmiter?
Neuron asocjacyjny (interneuron)
Wiele leków psychoaktywnych działa jako agoniści lub antagoniści receptorów 7TM (receptorów sprzężonych z białkiem G, GPCR).
Transportery GABA
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy
Jon potrzebny do endocytozy
Receptory metabotropowe : typ 1
GPCR = 7TM (7 transmembrane)
Receptor nikotynowy (nAChR)
FUNKCJE BIAŁEK
Kanały jonowe związane z refrakcją bezwzględna
Potencjał czynnościowy
Jakie właściwości błony komórkowej wpływają na potencjał spoczynkowy?
Pozytywna modulacja allosteryczna
Negatywna modulacja allosteryczna
Częściowy agonista:
Receptory dla glutaminianu należą do dwóch
rodzin
Receptory metabotropowe i ich związek z wtórnymi przekaźnikami
Jak działa pompa sodowo-potasowa?
Białka dokujące pęcherzyki
synaptyczne
Glicyna
Inaktywacja glutaminianu - transportery
IPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki:
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
IP3 i DAG
Znaczenie wtórnych przekaźników
IP3 i DAG
Otto Loewi
Ligand
Receptory dopaminowe D1-D5
Co się dzieje na błonie
postsynaptycznej?
Metody inaktywacji neuroprzekaźnika
Receptory muskarynowe M1-M5 (ACh)
1. Co to jest potencjał spoczynkowy?
GABAAR
Neuron eferentny (ruchowy)
Znaczenie wtórnych przekaźników
cAMP
Wtórne przekaźniki
Receptory metabotropowe: typ 2
(kanały)
Oligodendrocyty:
3. Refrakcja bezwzględna
Receptor metabotropowy
Jądro komórkowe i definicja genu
Autoreceptor
Receptory adrenergiczne α i β
Receptory NMDA
Typy synaps
Gazy jako neurotransmitery
mRNA i jego funkcja
Neurotransmitery klasyczne: Monoaminy: Indoloaminy:
“Prawo Dale’a”
Neuroglej
Podstawowym neurotransmiterem pobudzającym
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy- Napięciowozależne kanały K+
Receptor GABA(B)
EPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki
Neurony Klasyfkiacja strukturalna:
Receptory serotoninowe 5-HT1, 5-HT2, 5-HT4-7
Katecholaminy
Receptor jonotropowy
Potencjał spoczynkowy - Czy są jakieś mechanizmy aktywne?
Odwrotny agonista
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy. Muszą spełniać określone kryteria:
GABABR
Neuron aferentny (czuciowy)
Agonista
Transdukcja (przesyłanie) sygnału
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cAMP
Depolaryzacja
Kanały jonowe bramkowane ligandem
Ekspresja genu:
Kanały jonowe związane z refrakcją względna
Ile wynosi potencjał spoczynkowy?
Neurotransmiter - definicja
Receptory jonotropowe
Rola napięciowo-zależnych kanałów wapniowych
Neurotrofiny (np. NGF, BDNF) wiążą się z receptorami zależnymi od kinazy tyrozynowej (receptory Trk)
Przekaźnik drugiego rzędu
Nieklasyczne neurotransmitery
Organella komórki nerwowej i ich funkcje
Kinazy:
Typ 3: Receptory związane kinazą
tyrozynową
Receptor AMPA
Najważniejsze wtórne przekaźniki:
Cykl życiowy pęcherzyka synaptycznego
Komórki Schwanna
Antagonista
Receptor dla glicyny
Receptor GABA(A)
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cGMP
Wybrane cytokiny aktywują receptory cytokinowe, które z kolei pobudzają kinazy Janusowe (JAK), aktywujące czynniki transkrypcyjne STAT (signal transducers and activators of transcription),
Mikroglej:
Budowa synapsy
Neuron projektujący
Receptory metabotropowe występują na błonie
Co generuje potencjał spoczynkowy?
Transportery – wychwyt zwrotny
Rozpuszczalność w wodzie vs. w
tłuszczach a działanie leków
Bariera krew-mózg
GABAAR
Receptory pobudzające (EPSP)
Neurotransmitery klasyczne Monoaminy: Katecholaminy:
Astrocyty:
Klasyczne neurotransmitery
Modulacja Allosteryczna
Podstawowym neurotransmiterem hamującym
Błona komórkowa i jej właściwości
Receptor NMDA
Receptory hamujące (IPSP)
Budowa komórki nerwowej (neuronu)
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – pochłanianie dużych cząsteczek.
• Pinocytozę – pobieranie płynów i substancji rozpuszczonych.
• Endocytozę zależną od receptorów – pobieranie konkretnych cząsteczek (np. cholesterolu)
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to z trwającej repolaryzacji (otwarte kanały K⁺).
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkomórkowy.
3. Enzym syntetyzuje wtórny przekaźnik, np. cAMP, IP3, DAG.
4. Wtórny przekaźnik aktywuje kinazy białkowe, które modulują działanie komórki .
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaźnictwa nerwowego
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczynkowy. Następuje na skutek otwarcia kanałów potasowych (wypływ K⁺) lub chlorkowych (napływ Cl⁻).
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce aktywuje synaptotagminę, która powoduje fuzję pęcherzyka synaptycznego z błoną i uwolnienie neurotransmitera .
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, bólu i apetytu .
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
neurotransmiter
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychodzi poza daną strukturę mózgu .
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uzależniających działa właśnie poprzez te szlaki. Modulacja tych receptorów pozwala na leczenie zaburzeń psychicznych, neurologicznych oraz chorób somatycznych.
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza potencjał czynnościowy
• Napięciowozależne kanały Na+
– Otwarcie tych kanałów rozpoczyna potencjał
czynnościowy
• Jony Na+ gwałtownie wpływają do środka powodując
depolaryzację.
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transportujących pęcherzyki .
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluje stężenie
wtórnego przekaźnika
• 4) wtórny przekaźnik aktywuje
kinazy białkowe
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i III rzędu). Te receptory działają wolniej, ale mogą wywoływać długotrwałe zmiany w komórce.
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
- kataliza – ENZYMY
- komunikacja między wnętrzem komórki i środowiskiem
pozakomórkowym; także między komórkami
- przekaźnictwo międzykomórkowe – niektóre
NEUROPRZEKAŹNIKI, HORMONY
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo nic;
• Ma taki sam charakter wzdłuż całego aksonu
• Częstotliwość i wzór potencjałów
czynnościowych koduje informacje.
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zewnątrz.
Obecność kanałów jonowych – niektóre kanały jonowe (np. przeciekowe dla K⁺) pozostają stale otwarte, co pozwala na utrzymanie potencjału .
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
receptory jonotropowe i GPCR
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę komórkową, które działają poprzez białko G i kaskadę sygnalizacyjną, zamiast bezpośredniego otwierania kanału jonowego .
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stanie gotowości do generowania impulsu nerwowego. Jest to proces wymagający zużycia ATP .
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cytoplaźmie
NSF (zawiera -SNAP)
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pniu mózgu
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GLT;
- Glast;
- GAT.
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prowadzi do hiperpolaryzacji i hamowania neuronu” .
syntetyzowane przez fosfolipazę C
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udział w regulacji neurotransmisji i egzocytozy .
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania informacji w OUN
• Nagroda Nobla w 1936 r.
• badał działanie płynu zebranego w okolicach serca żaby po stymulacji części układu autonomicznego na pracę serca innej żaby
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsynaptycznej);
- sygnał wewnątrzkomórkowy (wtórne
przekaźniki).
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wychwyt zwrotny – transportery presynaptyczne przenoszą neurotransmiter z powrotem do neuronu.
• Bierna dyfuzja – neuroprzekaźnik rozprasza się poza synapsę.
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i autonomicznych
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stanie niepobudzonym. Wnętrze neuronu jest bardziej ujemne niż otoczenie, co wynika z działania mechanizmów transportu jonów
to kanał jonowy dla Cl-
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora metabotropowego.
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają z
neuronu
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od siły bodźca. Wynika to z inaktywacji napięciowozależnych kanałów sodowych.
aktywuje białko G, które wpływa na efektor i wtórne przekaźniki, co prowadzi do zmiany aktywności komórki.
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA kodująca informację potrzebną do syntezy białka lub RNA.
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neurotransmitera .
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwionośnych i pracy serca
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźników, ponieważ:
• Nie są magazynowane w pęcherzykach synaptycznych.
• Dyfundują przez błony komórkowe, działając na pobliskie neurony.
• Pełnią funkcję neuromodulatorów w plastycznoś
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – synteza mRNA w jądrze komórkowym.
2. Transport do cytoplazmy.
3. Translacja – rybosomy tłumaczą kod mRNA na białko .
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle wydzielają dwa lub
więcej neuroprzekaźników (klasyczne i
nieklasyczne)
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapewniają dobrostan neuronom
– W CUN jest więcej kom. glejowych niż
neuronów.
• 3 typy kom. glejowych:
-Astrocyty
-Mikroglej
-Oligodendrocyty (CUN) lub kom. Schwanna (na
obwodzie)
jest glutaminian
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujemności wnętrza neuronu, przywracając
potencjał spoczynkowy
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺, co prowadzi do depolaryzacji i pobudzenia neuronu.
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
• Noradrenalina (NA, norepinefryna)
• Adrenalina (epinefryna) .
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sodowo-potasowej, która działa kosztem ATP
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalnia neurotransmiter.
4. Działają na specyficzne receptory postsynaptyczne.
5. Wywołują efekt biologiczny.
6. Ich działanie można zahamować przez antagonistę .
GPCR Receptory metabotropowe
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
Ligand, który aktywuje receptor
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznych i cytokin zamieniana jest na biochemiczne sygnały wewnątrzkomórkowe;
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na skutek napływu jonów Na⁺ przez otwarte kanały sodowe bramkowane napięciem.
jonotropowe
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia neurotransmiter.
4) Specyficzne receptory w części
postsynaptycznej.
5) wywiera działanie – efekt biologiczny.
6) Antagoninsta danego receptora blokuje efekt
neurotransmitera.
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu określonych jonów przez błonę postsynaptyczną .
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do uruchomienia egzocytozy i uwolnienia neuroprzekaźnika .
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandamid (endokannabinoid).
• Gazy: tlenek azotu (NO), tlenek węgla (CO) .
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siateczka śródplazmatyczna szorstka – syntetyzuje białka na eksport lub dla błony komórkowej.
• Siateczka śródplazmatyczna gładka – synteza lipidów i magazynowanie wapnia.
• Aparat Golgieg
enzymy które dodają resztę fosforanową
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzajemnie – aktywacja innych kinaz białkowych
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN – szybkie przewodzenie sygnałów pobudzających
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• DAG (diacyloglicerol)
• Ca²⁺ (jon wapnia)
• NO (tlenek azotu)
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egzocytoza – uwolnienie neuroprzekaźnika do szczeliny synaptycznej.
4.Endocytoza – odzyskanie błony pęcherzykowej.
5.Napełnianie neurotransmiterem – ponowne przygotowanie do użycia
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
Ligand, który blokuje działanie agonisty
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakcji z
gepheryną;
• Strychnina - antagonista
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: Cl⁻
• Lokalizacja: OUN – działanie hamujące
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
regulujące ekspresję genów;
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają (np.
fagocytoza) kom. bakteryjne, lub resztki innych
komórek;
• Glejoza.
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przyciągają, ładunki takie
same się odpychają – siła elektrostatyczna
• Ruch zgodnie z gradientem stęże
• Właściwości błony kom. neuronu (selektywnie
nieprzepuszczalna i pompa sodowopotasowa).
Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
• NET – transporter noradrenaliny.
• DAT – transporter dopaminy.
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki rozpuszczalne w tłuszczach pozostają w
tkance tłuszczowej, czasami na długi okres czasu
• Bariery pomiędzy kompartmentami
zbudowane są z fosfolipidów (błon kom.)
– żołądek, kom. krwi
– BARI
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chroni mózg przed toksynami i patogenami.
• Reguluje przepuszczalność substancji (np. glukoza, aminokwasy).
• Przepuszcza substancje lipofilowe, jak tlen, CO₂, hormony steroidowe .
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
• Kontrola stężenia neurotransmitera w synapsie;
• Gospodarka/magazyn glukozy;
• Błona glejowa graniczna wewnętrzna;
bariera krew-mózg
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosteryczne: miejsce na receptorze
do którego przyłącza się jakaś cząsteczka (B),
ale nie oddziałuje samodzielnie.
jest GABA
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środowiska wodnego.
• Ogony hydrofobowe – skierowane do wnętrza, odpychają wodę.
• Zawiera białka błonowe:
• Kanały jonowe – umożliwiają przepływ jonów.
• Receptory – odbierają sygnał
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN – udział w plastyczności synaptycznej i uczeniu się
• Cechy:
• Blokowany przez Mg²⁺ w stanie spoczynku.
• Wymaga obecności glicyny lub D-seryny jako ko-agonistów.
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntezę białek.
• Dendrytów – wypustki odbierające sygnały od innych neuronów.
• Aksonu – przewodzi impulsy nerwowe do innych komórek.
• Osłonki mielinowej – izoluje akson, przyspieszają
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cy...
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺,...
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę kom...
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wych...
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• D...
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stani...
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania in...
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udzi...
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przycią...
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźnik...
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczy...
regulujące ekspresję genów;
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzaje...
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do...
syntetyzowane przez fosfolipazę C
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zew...
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egz...
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandam...
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakc...
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
jonotropowe
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
...
receptory jonotropowe i GPCR
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia ne...
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prow...
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transpo...
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to...
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA ko...
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
neurotransmiter
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce akt...
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stani...
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neur...
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GL...
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja:...
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
aktywuje białko G, które wpływa na efektor i wtórne przekaźniki, co prowadzi do zmiany aktywności komórki.
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: C...
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sod...
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychod...
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
to kanał jonowy dla Cl-
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
•...
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujem...
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu okreś...
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosterycz...
Ligand, który aktywuje receptor
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pn...
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chr...
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, ...
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznyc...
enzymy które dodają resztę fosforanową
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza ...
Ligand, który blokuje działanie agonisty
jest glutaminian
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkom...
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle w...
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają...
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki roz...
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają...
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalni...
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwio...
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uza...
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siatecz...
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntez...
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – poc...
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwo...
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluj...
jest GABA
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środo...
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – syntez...
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na sk...
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i II...
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo ...
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od...
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsyn...
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaź...
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
...
Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
...
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapew...
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN...
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
GPCR Receptory metabotropowe
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora m...
Białka dokujące pęcherzyki
synaptyczne
Neuron eferentny (ruchowy)
EPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki
Neuron projektujący
Receptory metabotropowe i ich związek z wtórnymi przekaźnikami
Metody inaktywacji neuroprzekaźnika
Najważniejsze wtórne przekaźniki:
1. Co to jest potencjał spoczynkowy?
Otto Loewi
Typy synaps
Klasyczne neurotransmitery
Znaczenie wtórnych przekaźników
IP3 i DAG
Pozytywna modulacja allosteryczna
Negatywna modulacja allosteryczna
Co generuje potencjał spoczynkowy?
Gazy jako neurotransmitery
2. Hiperpolaryzacja
Wybrane cytokiny aktywują receptory cytokinowe, które z kolei pobudzają kinazy Janusowe (JAK), aktywujące czynniki tr...
Typ 3: Receptory związane kinazą
tyrozynową
Rola napięciowo-zależnych kanałów wapniowych
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
IP3 i DAG
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cAMP
Jakie właściwości błony komórkowej wpływają na potencjał spoczynkowy?
Cykl życiowy pęcherzyka synaptycznego
Nieklasyczne neurotransmitery
Ekspresja genu:
Receptor dla glicyny
Receptory hamujące (IPSP)
Kanały jonowe bramkowane ligandem
FUNKCJE BIAŁEK
Receptory dla glutaminianu należą do dwóch
rodzin
Neurotransmiter - definicja
Ile wynosi potencjał spoczynkowy?
Kanały jonowe związane z refrakcją bezwzględna
Neurotransmitery klasyczne: Monoaminy: Indoloaminy:
IPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki:
Jon potrzebny do endocytozy
Ligand
Neurony Klasyfikacja funkcjonalna:
Refrakcja względna
Jądro komórkowe i definicja genu
Częściowy agonista:
Trzy klasy receptorów jonotropowych
glutaminianu
Przekaźnik pierwszego rzędu
Proces egzocytozy
Jak działa pompa sodowo-potasowa?
Autoreceptor
Inaktywacja glutaminianu - transportery
Receptor AMPA
Receptory metabotropowe występują na błonie
Receptor metabotropowy
Receptor GABA(A)
Potencjał spoczynkowy - Czy są jakieś mechanizmy aktywne?
Neuron asocjacyjny (interneuron)
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
NO (tlenek azotu)
GABAAR
Receptory pobudzające (EPSP)
Astrocyty:
Receptor jonotropowy
Neurony Klasyfkiacja strukturalna:
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy- Napięciowozależne kanały K+
Receptory jonotropowe
Receptory AMPA
Modulacja Allosteryczna
Agonista
Glicyna
Bariera krew-mózg
Receptory serotoninowe 5-HT1, 5-HT2, 5-HT4-7
Anandamid
Transdukcja (przesyłanie) sygnału
Kinazy:
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy
Antagonista
Podstawowym neurotransmiterem pobudzającym
GABAAR
Kanały jonowe związane z refrakcją względna
Neuron aferentny (czuciowy)
Mechanizm działania receptorów metabotropowych
Transportery GABA
Komórki Schwanna
Receptor GABA(B)
“Prawo Dale’a”
Receptory metabotropowe: typ 2
(kanały)
Co to jest neurotransmiter?
Przekaźnik drugiego rzędu
Dyfuzja
Rozpuszczalność w wodzie vs. w
tłuszczach a działanie leków
Mikroglej:
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy. Muszą spełniać o...
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cGMP
Receptory adrenergiczne α i β
Wiele leków psychoaktywnych działa jako agoniści lub antagoniści receptorów 7TM (receptorów sprzężonych z białkiem G,...
Organella komórki nerwowej i ich funkcje
Budowa komórki nerwowej (neuronu)
Proces endocytozy
Receptory muskarynowe M1-M5 (ACh)
Receptory metabotropowe : typ 1
Podstawowym neurotransmiterem hamującym
Receptory NMDA
Błona komórkowa i jej właściwości
mRNA i jego funkcja
Budowa synapsy
Podstawową rolą przekaźników drugorzędowych (wtórnych)
Receptory dopaminowe D1-D5
Receptor nikotynowy (nAChR)
Depolaryzacja
Odwrotny agonista
Wiele ścieżek wewnątrzkomórkowych wpływa na
Neurotrofiny (np. NGF, BDNF) wiążą się z receptorami zależnymi od kinazy tyrozynowej (receptory Trk)
Oligodendrocyty:
GPCR = 7TM (7 transmembrane)
Znaczenie wtórnych przekaźników
cAMP
Potencjał czynnościowy
GABABR
3. Refrakcja bezwzględna
Co się dzieje na błonie
postsynaptycznej?
Receptory metabotropowe glutaminianowe (mGluR)
Katecholaminy
Transportery – wychwyt zwrotny
Neuroglej
Receptor NMDA
Neurotransmitery klasyczne Monoaminy: Katecholaminy:
GABABR
Wtórne przekaźniki










