Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cAMP
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
Wybrane cytokiny aktywują receptory cytokinowe, które z kolei pobudzają kinazy Janusowe (JAK), aktywujące czynniki tr...
GPCR Receptory metabotropowe
Receptory NMDA
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy- Napięciowozależne kanały K+
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – syntez...
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
...
Rola napięciowo-zależnych kanałów wapniowych
Neuroglej
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają...
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na sk...
mRNA i jego funkcja
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
Otto Loewi
2. Hiperpolaryzacja
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapew...
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosterycz...
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
Przekaźnik pierwszego rzędu
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
IP3 i DAG
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalni...
Receptory metabotropowe : typ 1
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
Jakie właściwości błony komórkowej wpływają na potencjał spoczynkowy?
Budowa komórki nerwowej (neuronu)
Wtórne przekaźniki
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cy...
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle w...
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
Neurony Klasyfikacja funkcjonalna:
GABAAR
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wych...
Jak działa pompa sodowo-potasowa?
Podstawowym neurotransmiterem pobudzającym
Receptory dopaminowe D1-D5
enzymy które dodają resztę fosforanową
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki roz...
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają...
Kinazy:
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
GABABR
Receptory metabotropowe i ich związek z wtórnymi przekaźnikami
GABAAR
syntetyzowane przez fosfolipazę C
Transportery – wychwyt zwrotny
Autoreceptor
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od...
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
Receptor jonotropowy
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźnik...
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transpo...
Receptor NMDA
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznyc...
Potencjał spoczynkowy - Czy są jakieś mechanizmy aktywne?
Receptory metabotropowe występują na błonie
jest GABA
Receptory adrenergiczne α i β
Nieklasyczne neurotransmitery
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia ne...
Neuron eferentny (ruchowy)
Agonista
Błona komórkowa i jej właściwości
Anandamid
Potencjał czynnościowy
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
NO (tlenek azotu)
Katecholaminy
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandam...
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
Inaktywacja glutaminianu - transportery
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
Typy synaps
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntez...
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• D...
aktywuje białko G, które wpływa na efektor i wtórne przekaźniki, co prowadzi do zmiany aktywności komórki.
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – poc...
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluj...
Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
...
Częściowy agonista:
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to...
Kanały jonowe związane z refrakcją bezwzględna
Jon potrzebny do endocytozy
Antagonista
Receptory jonotropowe
Odwrotny agonista
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzaje...
Mikroglej:
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
Znaczenie wtórnych przekaźników
IP3 i DAG
Receptory metabotropowe: typ 2
(kanały)
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkom...
3. Refrakcja bezwzględna
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺,...
Transportery GABA
Modulacja Allosteryczna
Mechanizm działania receptorów metabotropowych
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i II...
Receptory dla glutaminianu należą do dwóch
rodzin
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GL...
Ligand, który aktywuje receptor
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu okreś...
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę kom...
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
Receptory muskarynowe M1-M5 (ACh)
Proces endocytozy
Jądro komórkowe i definicja genu
Co się dzieje na błonie
postsynaptycznej?
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
Transdukcja (przesyłanie) sygnału
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujem...
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
•...
Rozpuszczalność w wodzie vs. w
tłuszczach a działanie leków
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
Receptory hamujące (IPSP)
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy. Muszą spełniać o...
Gazy jako neurotransmitery
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cGMP
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczy...
Neurotransmitery klasyczne Monoaminy: Katecholaminy:
Proces egzocytozy
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo ...
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przycią...
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakc...
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, ...
Co generuje potencjał spoczynkowy?
Receptor GABA(B)
GPCR = 7TM (7 transmembrane)
Neuron asocjacyjny (interneuron)
Depolaryzacja
Cykl życiowy pęcherzyka synaptycznego
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaź...
IPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki:
Ligand
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: C...
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prow...
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
Budowa synapsy
Klasyczne neurotransmitery
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zew...
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uza...
Bariera krew-mózg
Ligand, który blokuje działanie agonisty
neurotransmiter
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
...
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce akt...
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stani...
Receptor AMPA
Astrocyty:
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwo...
Komórki Schwanna
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chr...
jest glutaminian
GABABR
Białka dokujące pęcherzyki
synaptyczne
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN...
Neurotrofiny (np. NGF, BDNF) wiążą się z receptorami zależnymi od kinazy tyrozynowej (receptory Trk)
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
Neurotransmiter - definicja
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwio...
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środo...
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do...
Neuron aferentny (czuciowy)
“Prawo Dale’a”
regulujące ekspresję genów;
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja:...
Neuron projektujący
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
Przekaźnik drugiego rzędu
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neur...
FUNKCJE BIAŁEK
Receptory pobudzające (EPSP)
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychod...
Oligodendrocyty:
Najważniejsze wtórne przekaźniki:
Glicyna
Receptory AMPA
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania in...
Ile wynosi potencjał spoczynkowy?
Typ 3: Receptory związane kinazą
tyrozynową
Receptor GABA(A)
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
Wiele ścieżek wewnątrzkomórkowych wpływa na
Podstawową rolą przekaźników drugorzędowych (wtórnych)
Kanały jonowe związane z refrakcją względna
Kanały jonowe bramkowane ligandem
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora m...
Neurotransmitery klasyczne: Monoaminy: Indoloaminy:
1. Co to jest potencjał spoczynkowy?
Receptory metabotropowe glutaminianowe (mGluR)
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
Neurony Klasyfkiacja strukturalna:
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza ...
Receptory serotoninowe 5-HT1, 5-HT2, 5-HT4-7
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pn...
Dyfuzja
Podstawowym neurotransmiterem hamującym
Metody inaktywacji neuroprzekaźnika
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsyn...
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA ko...
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egz...
Trzy klasy receptorów jonotropowych
glutaminianu
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stani...
Refrakcja względna
Receptor nikotynowy (nAChR)
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udzi...
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
Wiele leków psychoaktywnych działa jako agoniści lub antagoniści receptorów 7TM (receptorów sprzężonych z białkiem G,...
Znaczenie wtórnych przekaźników
cAMP
Receptor metabotropowy
jonotropowe
receptory jonotropowe i GPCR
Co to jest neurotransmiter?
Receptor dla glicyny
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siatecz...
Pozytywna modulacja allosteryczna
Negatywna modulacja allosteryczna
Organella komórki nerwowej i ich funkcje
Ekspresja genu:
to kanał jonowy dla Cl-
EPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sod...










