Fiszki: Biologia - dział 3 klasa 7

• czestniczą w obronie przed drobnoustrojami chorobotwórczym
• przekazują informacje w obrębia kosmówki i między komórkami
• są podstawowym materiałem budulcowym organizmu
• jako enzymy przyśpieszają przebieg reakcji chemicznych
•  umożliwiają organizmowi ruch
• uczestniczą w transporcie substancji
• umozliwiają odbieranie informacji z otoczenia

z setek a nawet tysięcy aminokwasów

aminokasy endogenne mogą powstawać w ogranizmie człowieka, a egzogenne nasz ogranizm nie potrafi wytworzyć, dltego pobiera je z jedzenia

niepełnowartośociwe pokarmy nie zawierają wszystkich niezbędnych aminokwasów dla człowieka, pełnowartościowe je mają 

przyśpieszaja przebieg wszystkich reakcji chemicznych w orgnizmie. np. enzymy trawienne

rozkładające składniki pokarmowe

umozliwaiają odbieranie informacji ze środowiska. np rodopsyna zawarta w komórkach oczyu bierze udział w procesie widzenia

znajdujace sie w komórkach mięśniowych moga sie kurczyć, dzięki czemu umożliwiaja nam ruch. np aktyna, miozyna

pełnią funkcje przenośników informacji. np. hormony trzustki, które regulują stężenie glukozy we krwi

przenoszą wiele substancji w orgnizmnie. np. hemoglobina, znajdujaca się w krwinkach czerwonych transportuje do komórek

takie jak przeciwciała znajdujace się we krwi unieszkodliwiają drobnoustroje chorobotwwórcze

wchodzą w skład struktur orgnizmu. Np kolagen jest głównym składnikiem skóry włosów i stawów

glukoza - cukry proste

glikogen - cukry złozone u zwierząt

skrobia - cukry złożone u roślin

•  tłuszcze roślinne: oleje niasiona i orzechy. Zawarte w nich kwasy tłuszcowe podnoszą odpornośc organizmu, poprawiają pamięć, pozytynie wływją na stan naczyń krwionośnych
•  tłuszcze zwierzęce. Np. masło, tłuste mięso. W nadmiarze jest szkodliwe dla naszego zdrowia. Jedynie zawarte w rybach tłuszcze maja zawsze pozytywny wpływ na nasz organizm i nie musimy ich ograniczać

związki które muszą być dostarczane przez pożywienie, roślinne jak i zwierzęce. Zalicza się je do ważnych składników regulujących. Wpływają na przebieg reakcji chemicznych zachodzących w komórkach

(A, D, E, K) są maagazynowane w orgnizmie więc ich nadmiar powoduje groźne zatrucia i uszkodzeni wątroby

(witaminy z grupy B, witamina C) nie sa magazynowane w orgnizmnie, więc ich nadmir nie jest groźny. Niebezpieczny dla zdrowia jest Jedynie ich niedomiar

Skutki niedoboru:

•  zmiejszona odporność
• oodzenie dziąseł i wypadanie zębów (szokorbut)

Występuje: 

owoce cytrusowe, pietruszka, truskawki, porzeczki, kapusta

Skutki niedoboru:

• nadmierna pobudliwośc
• drgawki
• depresja
• chroby skóry
• niedokrwistośc

Występownie:

warzywa liściaste, drożdze, orzechy, wątroba

Skutki niedoboru:

• zahamowanie wzrostu
• niedokrwistość
• u kobiet - zwiększone ryzyko urodzeni dziecka z wdami układu nerwowego

Występowanie:

warzywa liściaste, drożdze, orzechy, wątroba

Skutki niedoboru:

• zaburzenia funkcjonowania układu nerwowwego
• niedokrwistość
• zaburzenie wzrostu

Występowanie:

wątroba, mięso, jaja, mleko, ryby

Skutki niedoboru: 

• zahamowanie zrostu
• choroby skóry
• kurza ślepota

Występowanie:

żółte owoce i warzywa, masło, jaja, mleko, tran, mięso

Skutki niedoboru:

• osteoporoza
• krzywica
• zmniejszona odporność

Występowanie:

wtroba, ryby, jaaja, masło, mleko, tran

Skutki niedoboru:

• osłaabienie i zanik mięśni
• niedokrwistośc
• oznaki starzenia się skóry
• zmniejszona odporność

Występowanie:

oleje roślinne, mleko, kiełki zbóż, jaja

Skutki niedoboru:

• zaburzenia krzepnięcia krwi
• skłonnośc do krwawień

Występowanie:

zielone warzywa liściaste, orzechy, jaja, wątroba

• Makroelementy - pierwiaski którch ilość przekracza 0,01% suchej masy. stanowią one materiał budulcowy i sa niezbędne do funkcjonowania komórek
• Mikro elementy - pierwiastki, których ilośc nie przekracza 0,01 % suchej masy. Wchodza one w skład enzymów i wpływają na przebieg reakcji chemicznych

Fosfor

Skutki niedoboru:

• krzywica
• próchnica
• bóle mięśni

Występowanie:

większość produktów spozywczych, np: ziarna słonecznika sery.

Wapń

Skutki niedoboru

• próchnica zębów
• osłabienie kości
• zaburzenia pracy serca

Występowanie:

mleko, sery, jaja

Magnez

Skutki niedoboru:

• nieprawidłowa praca mięśnia sercowego i innych mięśni

Występowanie:

kakao, pestki z dyni, stręby, kasza gryczana

Żelazo

skutki niedoboru

• niedokrwistośc
• osłabieenie, zawroty głowy

Występowanie:

mięso wątroba, ryby, jaja, zielone warzywa, rośliny strzączkowe

Jod

Skutki niedoboru:

• zaburzenia wzrostu
• choroby układu nerwowego

Występowywanie:

ryby morskie, owoce morza

Fluor

skutki niedoboru:

• próchnica zębów

Wystepowanie:

ryby morskie, nasiona roślin straczkowych, herbata

• jest środowiskiem wielu reakcji chemicznych
• jest rozpuszczalnikiem większości związków, n przykład cukrów prostych i niektórych witamin, co umożliwia ich transport
• odgrywa ważną rore w regulacji temperatury - jako składnik krwi jest nośnikiem ciepł w organizmie, a jako składnik potu pochałania ciepło podczs parowaniu, przez co zapopiega przegrzaniu
• umożliwia usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii

około 2 litry wody

od:

• temperatury otoczenia
• wykonywanej pracy
• diety

• rozdrabnianie i nawilżanie pokarmu
• trawienie - rozkład substancji odżywczych na związki o prostrzej budowie
• wchłanianie do krwi związków otrzymanych w procesie traienia
• defekacja - usuwanie niestrawionych reszctek pozywienia w postaci kału

zęby znajdują się w Jamie ustanej - początkowy odcinek przewodu pokarmowego. służą one do mechanicznej obróbki pokrmu. w dzieciństwie  człowiek ma ich 20, nie ma wśród nich przedtrzonowych i trzonowych

• siekacze - 8 zębów. Odgryzanie kawałków jedzienia
• kły - 4 zębów. Pomagają w ich odgryzaniu
• przedtrzonowe - 8 zębów. Rozcieraja pokarm
• trzonowe - 12. Rozcieraja pokarm

Przewód pokarmowy:

• jama ustna
• gardło
• przełyk
• żołądek
• jelito ciękie
• jelito grube

Gruczoły trawienne:

• śliniaki
• wątroba
• trzustka

wytwarzają śline, która nawilża pokarm, działa bakteriobójczo i zawiera enzymy trwiące cukry złożone.

wytwarza żółć, niezbędną do trawienia tłuszczów i unieszkodliwia substancje toksyczne. wytwarza ponad 90% białek osocza krwi. Magazynuje glukoze w postaci glikogenu

wydziela do dwunastnicy enzymy rozkładające białka, cukry i tłuszcze. Wytwarza hormony które regulują stężenie glukozy we krwi

zachodzi mecheniczne rozdrabnianie pokarmu, miesznie go ze śliną, wstępne trawienie cukrów

kieruje pokarm do przełyku

mięśnie przełyku przesuwają pokarm do żołądka

Pokarm zostaje wymieszany i zachodzi częściowe trawienie białek

Zachodzi trawienie białek, cukrów i tłuszczów. Wchłanianie produktów trawienia do krwi i limfy

Zachodzi wchłanianie wody i formowanie się kału, usuwanego przez odbyt

odbyt 

są trawione - rozkładane na bardzo małe cząsteczki.

• w jamie ustnej
• żołądku
• jelicie cienkim

a uczestniczą w nich enzymy trawienne

Do jamy ustnej uchodzą przewody trzech par ślinianek. Wydzielają one śline, która zawiera amalyze ślinową - enzym rozkładający cukry złożone

W żołądku działa pepsyna - enzym częściowo trawiący białka. Staje się on aktywny pod wpływem kwasu solnego, który działa także bakteriobójczo

Początkowy odcinek jelita cienkiego

Do dwunastnicy, uchodzą przewody trzustki i wątroby

Trzustka wytwarza sok trzustkowy zawierające:

• trypsyne, która rozkłada białka
• amylaze trzustkową, trawiącą cukry złożone
• lipazę trzustkową, rozkładającą tłuszcze

wątroba wytwarza zółć - substancje, która rozbija krople tłuszczu na mniejsze cząsteczki, co umożliwia ich rozkład przez enzymy trzustki.

W dalszej części jelita cienkiego śą wytwarzne enzymy, które maja postać mieszaniny - sokiem jelitowym. Enzymy te rozkładają białka, cukry i tłuszcze do prostych związków wchłanianych następnie przez ściane jelita do krwi

rozpoczyna się w jamie ustnej, a nastepnie przebiega w jelicie cienkim

cukier złożony -(amylazy)= dwucukry -(enzymy jelitowe)= cukry proste

Rozpoczyna się w żołądku i kontynuuje w jelicie cienkim

Białko -(pepsyna)= krótkie łańcuchy aminokwasów 

-(enzymy jelitowe)= aminokwasy

 zachodzi w jelicie cienkim.

Tłuszcz -(lipazy)= 

Glicerol + kwasy tłuszczowe

Jelito cienkie

Błonnik pokarmowy