Fiszki: biologiaa dział 5klasa 7

Układ oddechowy. Tworzą go drogi oddechowe, którymi powietrze wnika do organizmu, oraz właściwe narządy wymiany gazowej czyli, płuca

prowadzenie powietrza do płuc

oczyszczone, nawilżone, ogrzane

rzęskom i śluzowi nabłonka, który pokrywa powwierzchnię dróg oddechowych

śluz, co ułatwia przenikanie tlenu do krwi

zatoki - przestrzenie występujace w niektórych kościach czaszki.

• Jama nosowa - początkowy odcinek dróg oddechowych. Jest połączona z zatokami przynosowymi;
• gardło - wspólny odcinek dróg oddechowych i przewodu pokarmowego;
• krtań - narząd zbudowany z chrząstek połączonych stawami i więzadłami. chrzstka nazywana nagłośnią zamyka wejście do krtani podczas połykania pokarmu;
• tchawica - elastyczna rura zbudowana z chrząstek w kształcie podkowy, połączonych więzadłami. Dzieki takiej budowie jej ściany są sztywne, co umożliwia swobodny przepływ powietrza
• oskrzela (prae i lewe) - rozgałęziona tchawica. dzielą się na coraz cieńsze oskrzeliki, które doprowadzają powietrze do płuc.

Lewe - z dwóch

Prawe - z trzech

upłucna, która pełni funkcje ochronne

Płuca

Oskrzelami. Każde oskrzele tworzy liczne rozgałęzienia o coraz mniejszej średnicy. Najcieńsze to oskrzeliki

Pęcherzyki płucne. Dlatego mówimy, że płuca człowieka mają budowę pęcherzykową

Pęcherzyki oplata gęsta sieć naczyń krionośnych które, tak jak pęcherzyki, mają bardzo cienkie ściany

Wymiana gazowa

Oddychanie przez nos zmniejsza ryzyko przeziębienia

głośnią

Fałdy głosowe - dwa fałdy na bocznych ścianach krtani

szparą głośni

Powietrze, które przepływa przez parę głośni, wywołuje drgania fałdów głosowych i powstaje głos

Napięcia, długości i grubości fałdów głosowych

• Oddychania płucnego - wymiany gazowej zachodzącej w pęcherzykach płucnych 
• oddychania tkankowego - wymiany gazowej odbywającej się w komórkach
• oddychania komórkowego - procesu uwalniania energi

Na pobieraniu z otoczenia powietrza  zaierającego dużą ilość tlenu i usuaniu z płuc poietrza ubogiego ww tlen

następujących po sobie wdechom i wydechom. w procesie tym uczestniczą mięśnie oddechowe

• mięśnie miedzyżebrowe, które znajdyją się między poszczególnymi żebrami
• przepona - duży mięsień, który oddziela klatke piersiową od niżej położonychnarządów, takich jak wątroba czy żołądek 

Aż kilka litrów powietrza. Jednak rzadko wykonujemy tak głębokie wdechy, by całkowicie napełnić te narządy. Poza tym po wydechu w płucach pozostaje pewna ilość powietrza, co sprawia że tlen przenika do krwi rónież między wydechem a wdechem. Dzięki temu też nie dochodzi do zlepienia się ścian pęcherzyków płucnych

Ich wilgotne ściany posklejałybysię i zapadły, przez co płuca nie mogłyby pełnić swojej funkcji

Zapamiętaj!:

• Powietrze wdychane:

- 21% zawartości tlenu;

- 0,03% zawartości dwutlenku węgla;

- 78% zawartości azotu;

- inne 0,97% (w tym para wodna 0,04%)

• Powietrze wydychane:

- 16% zawartości tlenu;

- 4,5% zawartości dwutlenku węgla;

- 78% zawartości azotu;

- inne 1,5% (w tym para wodna 0,57%)

że zwiększa się objętość klatki piersiowej i płuca zasysają nowwą porcje powietrza

sprawie, że objetość klatki piersiowej maleje, a powietrze jest wypuchane z płuc

Transport gazów zachodzi w zasadzie dyfuzji - swobodnego przenikania cząsteczek ze środowiska o niższym ich stężeniu

erytrocytów do tkanek

około 7 litrów powietrza na minutę

tlen z powietrza -> pęcherzyki płucne -> naczynia włosowate -> erytrocyty -> serce -> tętnice -> naczynia włosowate -> tkanki.

CO2 -> osocze -> naczynia włosowate -> pęcherzyki płucne -> wydech.

układu oddechowego z układem krwionośnym

Krew, która transportuje tlen z pęcherzyków płucnych do wszystkich komórek ciała, powstający w wyniku przemiany materii dwutlenku węgla - z komórek do pęcherzyków płucnych

Tlen przenika z pęcherzyków płucnych do krwi, gdzie jest wiązany przez hemoglobinę w krwinkach czerwonych.

dwutlenek węgla przenika z krwi do pęcherzyków płucnych, skąd jest usuwany wraz z wydychanym powietrzem

tlen z krwi do komórek mięśnia

dwutlenek ęgla, powstający  procesie utlenienia, jest usuwany z komórek do osocza krwi

• mechaniczna - skurcze mięsni, ruch organelli wewnątrz komórki
• elektryczna - powstanie impulsó nerwowych
• chemiczna - wytwarzanie tłuszczów, węglowodanów i białek

Łączenia związków chemicznych z tlenem. Proces ten zachodzi w mitochondriach. w jego wyniuku jest uwalniana znaczna ilość energii.

 oddychaniem komórkowym

Glukozę. W obecności tlenu rozkłada się ona na dwutlenek węgla i wodę. Jednocześnie jest uwalniana energia zawarta w glukozie.Jeśli w organizmnie brakuje cukrów, w procesie tym zużywane są tłuszcze, a w razie potrzeby - białka

Glukoza + tlen = Dwwutlenek węgla + woda + energia

• Wdychaniu powietrza przez nos - jest ono wtedy odpowiednio ogrzane, nawilrzone i oczyszczone
• Ubieraniu się stosownie do pogody - wyziębienie organizmu może spowodować rozwój chorób układu oddechowego
• częstym przebywaniu na świerzym powietrzu - dzięki temu nasz organizm bedzię bardziej uodporniony na zmiany temperatury
• unikaniu kontaktu z chorymi - choroby układu oddechowego bardzo łatwo przechodzą przez inne osoby
• unikaniu miejsc, w których jest dużo dymu papierosoego lub pyłów

Wirusy, powodują one m. in. nieżyt nosa - katar, któremu często towarzyszą ogólne osłabienie organizmu i ból głowy. Niezyt nosa łatwo może przekształcić się w przeziębienie - zapalenie górnych dróg oddechoych. objawia się ono kaszlem, katarem, podyższoną temperatura ciała oraz bólem gardła i głowy

• Przyczyna: zakażenie wirusowwe. Grypą możemy się zarazić poprzez kontakt z chorą osobą
• Objawy: ogólne osłabienie organizmu, ból głowy, wysoka gorączka, suchy kaszel, dreszcze oraz bóle mięśni i stawów. Grypa Może prowadzić do poważnych powikłań jak: wtórnych zakażeń bakteryjnych lub zapalenia mózgu oraz mięśnia sercowego
• Leczenie: choroba zwykle ustępuje sama, ale stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwkaszlowe, które łagodzą jej objawy. Zaleca się również leżenie w łóżku i lekkostrawną diete 
• Profilaktyka: przestrzeganie zasad higieny, unikanie kontaktu z osobami chorymi, szczepienia ochronne

• przyczyna: najczęściej zakażenie bakteryjne, rzadziej irusowe lub grzybicze. Anginą możemy się zarazić przez kontakt z osobą chorą
• Objawy: powiększone migdałki i więzły chłonne  okolicy szyi, silny ból gardła, utrudniający moę i połykanie pokarmu, gorączka, dreszcze
• Leczenie: zaleca się przebywanie w domu. W razie uciążliwego bólu gardła lekarz może zalecić przyjmoanie środków przeciw bóloych. Jeżeli choroba jest yołana przez bakterie, leczy się antybiotykami
• Profilaktyka: unikanie chorych osób, w chłodne dni właściwe osłonięcie szyi przed zimnem, unikanie zbyt zimnych potraw, leczenie chorych zębów i uszu

• Przyczyna: zakażenie bakteriami (prątkami gruźlicy)
• Objawy: suchy kaszel, spadek masy ciała, gorączka, zmęczenie, brak apetytu oraz nadmierne pocenie się. Długotrwały kaszel może uszkadzać pęcherzyki płucne, do których przedostaje się krew. Choroba może proadzić do śmierci
• Leczenie: w szpitalu. Obejmuje stosoanie odpowiednich leków i antybiotyków, zrónoważoną dietę  celu dostarczenia itamin oraz mikroelemantó i makroelementów
• Profilaktyka: szczepienia ochronne unikanie kontaktu z osobami chorymi i z należącymi do nich przedmiotami, dbanie o higiene w pomieszczeniach  których przebywa wiele osób (np. szkołach, urzędach, sklepach, szpitalach), unikanie kontktu z chorymi zwierzętami

• Przyczyna: zmiany w materiale genetycznym tkanek. Do powwstawania nowotworu przyczynia się głównie palenie papierosów( w tym palenie bierne). Duże znaczenie ma również wwdychanie zanieczyszczonego powietrza.
• Objawy: kaszel, duszność, ból  klatce piersiowej, w późniejszym okresie również plucie krwią. Rak płuc bardzo często kończy się śmiercią.
• Leczenie: chirurgiczne usunięcie zmienionych tkanek, chioterapia i radioterapia
• Profilaktyka: niepalenie papierosów, unikanie dymu papierosowego, unikanie miejsc, w których powietrze jest zanieczyszczone

są obowiązkowe, wykonuje się je w szpitalu w pierszych dniach życia

Metoda leczenia nowotworów za pomocą promieniowania emitowanego przez substancje promieniotwórcze (tzw. promieniowane jonizujące)

tlenki azotu i tlenki siarki, które postają w procesach spalania i produkcji przemysłowej.

tlenek węgla, czyli czad. Powstaje on podczas procesu spalania, przy ograniczonym dopłyie tlenu. Dlatego należy systematycznie sprawdzać czy entylacja w domu działa prawidłowo. Tlenek węgla zawarty jest również w spalinach samochodowych oraz dymie papierosowym. Czad jest bezwonnym gazem, którego obecności nie sposób wyczuć za pomocą zmysłu węchu. Dlatego w ielu domach montuje się czujniki czadu, które ostrzegają przed zagrożeniem

zanieczyszczeń powietrza

Zanieczyszczenia powietrza, takie jak spaliny samochodowe czy pyły prowadzą czasem do chorób układu oddechowego. Choroby te z kolei mogą osłabić organizm, przez co staje się bardziej podatny na atak drobnoustrojów chorobotwórczych

Tlenki azotu i siarki zaburzają procesy oddechowe i działają drażniąco na błone śluzową dróg oddechowych. mogą być przyczyną nowotworów płuc.

Czad łączy się w krwinkach czerwonych z hemoglobiną, co nieumożliwia przenoszenie tlenu i powoduje niedotlenienie organizmu. Zatrucie czadem może doporowadzić do zgonu

Pyły osadzają się w płucach i mogą prowadzić do rozwoju pylicy. Osoby cierpiące na pylicę mają kłopoty z oddychaniem. Ponadto wdychanie pyłu może przyczynić się do rozoju nowotorów układu oddechowego

Palenie tytoniu zwiększa ryzyko rozwoju różnych chorób, głównie chorób układu oddechowego. wywołuje m. in. przewlekłe zapalenie oskrzeli, prowadzi do rozwoju raka płuc, gardła, krtani. Powoduje tez niedotlenienie serca oraz mózgu, niszczy ściany żołądka i jelit. Szególnie szkodlie jest palenie tytoniu przez kobiety w ciąży, ponieaż trujące związki przenikają przez łożysko do organizmu dziecka i zakłóca jego rozwój

zakłóca działanie enzymów (10-15 ug w papierosie

uszkadza skórę, wątrobę i płuca (0,6-1,2 ug w papierosie)

Powoduje uzależnienie (0,6-1 mg w papierosie)

Wywołuje nowotwory (2-3 ug w papierosie)

prowadzi do niedotlenienia (7-10 mg w papierosie)

uszkadzają naczynia krwionośne (7-10 mg w papierosie)