Teoria inwestycji rodzicielskich (Trivers, rozwinięta przez Davida Bussa) wyjaśnia różnice płciowe w zazdrości. Dalej
Chodzi o to, że w toku ewolucji wykształciły się co najmniej dwa (a nie jeden) genetycznie uwarunkowane wzorce zachowań społecznych: 1. Aktywność – ekspansja (podejście do bodźców/nowości, inicjowanie kontaktu, „wchodzenie” w sytuacje społeczne).  2. Nieśmiałość (wycofanie/hamowanie w sytuacjach nowych lub społecznie oceniających; ostrożność, większa wrażliwość na ryzyko społeczne). 1. Wzorzec aktywności–ekspansji • dążenie do nowości, eksplorowania otoczenia • inicjowanie kontaktów społecznych • podejmowanie ryzyka i działania • „wchodzenie w relacje”, dominacja, proaktywność Powiązania teoretyczne: • BAS – Behavioral Activation System (Gray) • temperament ekstrawertywny • adaptacyjnie sprzyja zdobywaniu zasobów, tworzeniu więzi, koalicji, przywództwu 2. Wzorzec nieśmiałości / wycofania (behavioral inhibition) • ostrożność w sytuacjach nowych • unikanie oceny społecznej • hamowanie reakcji w obliczu niepewności • większa wrażliwość na zagrożenie społeczne Powiązania teoretyczne: • BIS – Behavioral Inhibition System (Gray) • temperament lękowo-hamujący (Kagan) • adaptacyjnie chroni przed ryzykiem, karą, wykluczeniem, zagrożeniem Dalej
Model topograficzny, strukturalny, genetyczny i adaptacyjny to klasyczne modele metapsychologiczne Freuda, czyli poziom metaopisu procesów psychicznych (jak są zorganizowane, jak się rozwijają, jak funkcjonują). Dalej
Przeniesienie to proces, w którym pacjent projekuje swoje uczucia, postawy i wzorce relacyjne (często pochodzące z relacji z ważnymi osobami z przeszłości, np. rodzicami) na terapeutę. Dalej
Erich Fromm opisywał orientację destruktywną jako: • zakorzenioną w silnym lęku, poczuciu bezradności i braku wpływu, • pojawiającą się wtedy, gdy „życie” – rozwój, spontaniczność, twórczość – zostaje zablokowane, • a jednostka nie może w konstruktywny sposób realizować swojej energii życiowej. W takiej sytuacji destrukcja staje się: • „ucieczką” od wolności i lęku, • próbą odzyskania poczucia mocy poprzez niszczenie ludzi, świata lub siebie. Dalej
Zasada ciągłości doświadczeń zakłada, że wczesne wydarzenia życiowe mają trwały wpływ na osobowość, ponieważ kolejne doświadczenia nadbudowują się na wcześniejszych wzorcach funkcjonowania (emocjonalnych, poznawczych, relacyjnych). Dalej
Teoria ukierunkowań Ja to inaczej teoria rozbieżności Ja autorstwa E. Tory Higgins. Zakłada ona istnienie różnych standardów Ja (Ja realne, Ja idealne, Ja powinnościowe) oraz konsekwencje emocjonalne rozbieżności między nimi (np. smutek vs. lęk). Dalej
Ja relacyjne to obraz siebie kształtowany w relacjach interpersonalnych – definiowany przez role, więzi i konkretne relacje z innymi ludźmi (np. „jako partner”, „jako przyjaciel”). Dalej
Autoweryfikacja to motyw dążenia do zgodności informacji o sobie z własnym obrazem Ja, nawet jeśli są to informacje negatywne. Dzięki temu umożliwia dostrzeganie własnych wad i mankamentów oraz ich akceptację jako „prawdziwych”. Dalej
W koncepcji samodeterminacji (Deci & Ryan) szczególnie podkreśla się znaczenie regulacji zachowania poprzez identyfikację – czyli taką formę motywacji zewnętrznej, w której jednostka uznaje cel za ważny i zgodny z własnymi wartościami, choć działanie nie jest jeszcze w pełni wewnętrznie motywowane. Dalej
Orientacja na działanie (koncepcja Kuhla) łączy właściwości sytuacji z motywami i potrzebami jednostki, umożliwiając skuteczne przechodzenie od intencji do realizacji celu mimo trudnych warunków emocjonalnych lub sytuacyjnych. Dalej
Regresja polega na powrocie do wcześniejszych, bardziej prymitywnych form reagowania, typowych dla dzieci, w sytuacji silnego stresu, frustracji lub konfliktu. Zniszczenie własnej własności przez osobę dorosłą jest właśnie takim infantylnym, impulsywnym sposobem rozładowania napięcia, charakterystycznym dla regresji. Dalej
Abraham Maslow zwracał uwagę, że radykalne działania mogą wyrastać z bardzo różnych motywów – zarówno nienawiści, jak i miłości bliźniego. O tym, jak dana postawa się realizuje (destrukcyjnie czy konstruktywnie), decyduje poziom rozwoju osobowości i integracji wartości, a nie sama intensywność motywu. Dalej
Viktor Frankl nawoływał do uwzględniania metafizycznej (egzystencjalno-duchowej) kondycji człowieka w praktyce psychologicznej i terapeutycznej. W swojej logoterapii podkreślał znaczenie sensu życia, wartości, odpowiedzialności i wymiaru duchowego jako kluczowych dla zdrowia psychicznego. Dalej
Koncepcja to w najprostszym ujęciu ogólny pomysł / idea, czyli sposób rozumienia lub wyjaśniania danego zjawiska. Dalej
Aby konstrukt hipotetyczny (np. inteligencja, lęk, motywacja) był użyteczny w wyjaśnianiu zjawisk psychicznych, musi być zoperacjonalizowany, czyli przełożony na obserwowalne wskaźniki i procedury pomiaru. Dopiero wtedy można go badać empirycznie i sprawdzać jego związki z innymi zmiennymi. Dalej
W przyrodoznawstwie Werner Heisenberg określał jako teorię zamkniętą taką teorię, która: • nie jest fałszywa, • ma ściśle określony zakres stosowalności, • obowiązuje tylko w pewnych warunkach (poza nimi nie musi działać, ale nie zostaje obalona). Dalej
Do konstytucjonalnych teorii osobowości zalicza się m.in. teorię William Sheldon, ponieważ łączy cechy osobowości z budową ciała (konstytucją somatyczną) – typy: endomorficzny, mezomorficzny i ektomorficzny oraz odpowiadające im temperamenty. Dalej
Rumienienie się: • nie jest „samym objawem fizjologicznym”, • nabiera sensu dopiero w kontekście emocjonalno-społecznym (np. wstyd, ocena, relacja, sytuacja społeczna), czyli dokładnie ilustruje myślenie holistyczne, które Maslow uważał za właściwe. Dalej
W koncepcji propium u Gordon Allport „wszystko, co człowiek określa mianem moje” odnosi się do rozszerzonego Ja – czyli tego, co jednostka włącza do obrazu siebie (np. własność, bliskie osoby, role, osiągnięcia). Dalej
Boecjusz wprowadził do nauki klasyczną racjonalną definicję osoby: persona est naturae rationalis individua substantia (osoba jest indywidualną substancją natury rozumnej). To właśnie racjonalność stała się kluczowym kryterium definiującym osobę w tradycji filozoficznej i późniejszej refleksji naukowej. Dalej
Gordon Allport uważał, że trzymanie się własnego stylu istnienia mimo przeszkód jest przejawem dążeń osobistych (personal strivings) – centralnych, względnie trwałych motywów, które organizują życie jednostki i nadają mu kierunek. Dążenia te są wyrazem autonomii funkcjonalnej motywów i dojrzałej osobowości. Dalej
Abraham Maslow uważał, że słabe poczucie własnej wartości wiąże się z tendencją do obniżonego nastroju, lęku i depresyjności, ponieważ niezaspokojona potrzeba szacunku utrudnia samorealizację i sprzyja poczuciu bezradności. Dalej
Spinoza odrzucał wolną wolę → wszystko wynika z przyczyn. Słynne zdanie: „Nie ma w umyśle żadnej woli bezwzględnej” Dalej
W koncepcjach uczeniowych (behawioralnych) przykładem dynamiki jest wygaszanie – proces zmiany zachowania w czasie, polegający na stopniowym zaniku reakcji, gdy przestaje być wzmacniana. To klasyczny przykład dynamicznego przebiegu uczenia się (pojawienie się → osłabienie → zanik reakcji). Dlaczego pozostałe są mniej trafne: • Różnicowanie – dotyczy precyzji reagowania na bodźce, niekoniecznie dynamiki zaniku/zmiany w czasie. • Warunkowanie sprawcze – ogólny mechanizm uczenia się, nie konkretny proces dynamiczny. • Systematyczna desensytyzacja – technika terapeutyczna oparta na uczeniu, a nie podstawowy proces dynamiki zachowania. ALE MOGĘ SIĘ MYLIC :D Dalej
Test Repertuarowy Kelly’ego bada złożoność konstruktów. Rep Test (Repertory Grid Test) został stworzony przez George’a Kelly’ego — twórcę teorii konstruktów osobistych. Jednym z kluczowych pojęć Kelly’ego jest: złożoność poznawcza vs. prostota poznawcza czyli to, na ile człowiek: • używa różnorodnych, wielowymiarowych konstruktów (osoba poznawczo złożona), • czy też sztywnych, ograniczonych i mało zróżnicowanych kategorii (osoba poznawczo prosta). Rep Test służy dokładnie do mierzenia: • liczby konstruktów, • ich różnorodności, • elastyczności, • stopnia podobieństwa / różnic w sposobie kategoryzowania ludzi. Dalej
Terapia ustalonej roli (fixed-role therapy) została opracowana przez George’a Kelly’ego, twórcę teorii konstruktów osobistych. Jej główny cel jest dokładnie taki, jak w pytaniu: „Stworzyć klientowi okazję, by myślał o sobie w nowy sposób i wypróbował nowe konstrukty.” Dalej
George Kelly wyróżniał kilka typów konstruktów osobistych, m.in.: • konstrukty rdzenne – centralne, trudne do zmiany • konstrukty peryferyczne – łatwiejsze do modyfikacji • konstrukty podrzędne – zależne od konstruktu nadrzędnego • konstrukty przedsłowne (preverbal) – stosowane, ale niewyrażalne słowami Konstrukty przedsłowne powstają bardzo wcześnie, zanim dziecko zacznie mówić. Dalej
Osoby, które: • nieustannie rozpamiętują relację, • boją się zerwania, • martwią się o dostępność partnera, • są nadmiernie zależne emocjonalnie, to osoby o lękowym (ambiwalentnym) stylu przywiązania lub wysokiej potrzebie aprobaty. Ich centralna wrażliwość dotyczy: lęku przed odrzuceniem. To właśnie odrzucenie – możliwość bycia porzuconym lub utraty miłości – stanowi główny czynnik budzący u nich niepokój i nadaktywację emocjonalną. Dalej
John B. Watson jest twórcą behawioryzmu (1913, manifest „Psychology as the Behaviorist Views It”), Dalej
B.F. Skinner – twórca warunkowania sprawczego (operant conditioning) – wyróżniał dwa główne typy zachowań: 1) Reakcje respondentne– wywoływane przez bodziec (jak w warunkowaniu klasycznym). 2) Reakcje operantne – emitowane spontanicznie przez organizm – następnikiem ich są konsekwencje (wzmocnienia / kary), które decydują o tym, czy będą się powtarzać. Dlatego Skinner mówił, że: „Organizm emituje operanty” — czyli zachowania, które nie są wywołane bodźcem, ale wybierane z repertuaru działania. Dalej
To system reagowania na: • kary • odrzucenie • zagrożenie bezpieczeństwa • ryzyko utraty kontroli • niepewność i bodźce zagrażające Mechanizmy: wycofanie, unikanie, zahamowanie lub obrona. Dalej
W modelu Cervone’a kluczowe jest połączenie wiedzy / reprezentacji poznawczych z procesami oceny sytuacji (appraisal). To właśnie ocena sytuacji, dokonana w oparciu o posiadaną wiedzę, uruchamia emocje, cele i strategie działania. Nie chodzi o samą pamięć, inteligencję czy twórczość. Dalej
Carl Gustav Jung do funkcji psychicznych zaliczał cztery podstawowe sposoby przetwarzania doświadczeń: myślenie, uczucie, percepcję (doznanie) i intuicję. Z podanych opcji tylko intuicja należy do tej grupy. Dalej
Kompleks = względnie spójna całość treści psychicznych zogniskowana wokół jakiegoś tematu (np. matki, władzy). Obejmuje: • myśli • emocje • tendencje do zachowań Dalej
Koncepcję kryzysu połowy życia zaproponował Daniel Levinson w ramach teorii sezonów życia dorosłego. Opisywał on okres przejścia (ok. 40. r.ż.) jako czas bilansu, przewartościowań ról i celów oraz możliwego kryzysu rozwojowego. Dalej
Gordon Allport, tworząc swoją teorię osobowości, opierał się na koncepcji wartości Eduarda Sprangera, który wyróżnił sześć podstawowych typów wartości: 1. teoretyczne 2. ekonomiczne 3. estetyczne 4. społeczne 5. polityczne 6. religijne Allport przyjął tę ideę i stworzył „Studium Wartości” (Study of Values) – jedną z najbardziej znanych metod pomiaru osobowości opartej właśnie na typologii Sprangera. Dalej
Raymond B. Cattell jest jednym z najważniejszych twórców teorii cech w psychologii osobowości. To on: • stworzył model 16 czynników osobowości (16PF), • wykorzystał analizę czynnikową do identyfikacji podstawowych cech, • uważany jest za klasyka podejścia cechowego obok Allporta i Eysencka. Dalej
„Ludzie żyjący w niskich klasach społecznych doznają większego cierpienia psychicznego”, to zdanie jest:
Sentymenty = trwałe systemy postaw wobec ważnych obiektów. Wyjaśnienie (Cattell: ergi vs. sentymenty) Raymond Cattell dzielił motywację na: 1) Ergi – wrodzone, biologiczne popędy Przykłady: • seks • głód • opiekuńczość • agresja • unikanie bólu → Są wrodzone, instynktowe, biologiczne. 2) Sentymenty – złożone, wyuczone organizacje postaw wobec ważnych obiektów i działań Typowe sentymenty to: • kariera • hobby • sport • własne ja • rodzina • praca • szkoła • Kościół • naród To są długotrwałe systemy motywacyjne związane z ważnymi obszarami życia, budowane w toku doświadczenia. Dalej
W modelu cech – zarówno u Eysencka, jak i w Wielkiej Piątce – cechy osobowości mają charakter: dwubiegunowy (bipolarny) Dalej
Etogram to pojęcie pochodzące z etologii (Tinbergen, Lorenz). Oznacza on: ➝ zestaw wrodzonych, naturalnych wzorców zachowań charakterystycznych dla danego gatunku, które służą przetrwaniu i adaptacji. Dalej
Powierzchowna obserwacja świata przyrody skłania do wniosku, że przystosowawczym sposobem funkcjonowania jest:
Dlatego powierzchowna obserwacja (czyli nieoparta na głębokiej analizie) prowadzi do wniosku, że agresja = podstawowa strategia przystosowawcza. Dopiero późniejsze badania etologiczne pokazały, że równie ważne są inne strategie (np. kooperacja, altruizm krewniaczy), ale to nie o to chodzi w pytaniu. Dalej
