Ocena podobieństwa dzieci wychowywanych w tym samym środowisku nie pozwala oddzielić wpływu genów od wpływu środowiska, więc nie służy do szacowania współczynnika dziedziczalności. Dalej
Stadium inteligencji sensoryczno-motorycznej (wg Piageta) obejmuje okres od urodzenia do ok. 2. roku życia. To wtedy dziecko poznaje świat poprzez: • ruch, • zmysły, • działania na przedmiotach (schematy sensomotoryczne), • pojawia się m.in. stałość obiektu. Dalej
Stadium „prawa i porządku” to IV stadium rozwoju moralnego wg Kohlberga, należące do poziomu konwencjonalnego. Charakterystyczne jest: • podporządkowanie się prawu, normom i autorytetom, • przekonanie, że porządek społeczny musi być utrzymany, • ocenianie zachowań przez pryzmat obowiązków i reguł. Typowo pojawia się w okresie adolescencji (często ok. 13–16 lat), choć u wielu osób utrzymuje się także w dorosłości. Dalej
W rozwoju poznawczo-językowym kierunek jest dokładnie odwrotny: • dzieci najpierw spostrzegają synkretycznie (całościowo, globalnie), • a z czasem coraz bardziej analitycznie (różnicują elementy, relacje, strukturę). Dalej
W wieku szkolnym (późne dzieciństwo) krąg osób znaczących poszerza się: • rodzice nadal pozostają ważnym punktem odniesienia, • ale ogromnego znaczenia nabierają wychowawcy / nauczyciele – jako źródło norm, ocen, autorytetu i informacji zwrotnej. Dalej
6. Zgodnie z teorią J. Piageta operacje konkretne ograniczają możliwość dokonywania operacji umysłowych:
W stadium operacji konkretnych (ok. 7–11/12 r.ż.) dziecko: • potrafi wykonywać operacje logiczne, • ale tylko na materiale konkretnym, bez oderwania od bezpośredniego doświadczenia. Dlatego ograniczone są: • abstrahowanie, • uogólnianie na poziomie formalnym i hipotetycznym (te zdolności pojawiają się dopiero w stadium operacji formalnych). Dalej
Poczucie winy pojawia się po raz pierwszy w wieku przedszkolnym (ok. 3–6 lat), gdy: • dziecko zaczyna internalizować normy („nie wolno”, „tak nie należy”), • rozumie, że samo mogło zrobić coś złego, • rozwija się sumienie (wg psychodynamicznych ujęć – początki superego). Na tym etapie pojawia się już nie tylko lęk przed karą, ale emocjonalne przeżycie winy. Dalej
Typy łatwy, trudny i wolno się rozgrzewający pochodzą z klasycznej koncepcji temperamentu (Thomas i Chess) i opisują: • biologicznie uwarunkowane różnice w reagowaniu, • styl regulacji emocji i aktywności, • widoczne bardzo wcześnie, już w niemowlęctwie. Dalej
Filogeneza odnosi się do rozwoju gatunku w toku ewolucji – zmian zachodzących w obrębie całego gatunku na przestrzeni pokoleń. Dalej
Około 18–24 miesiąca życia pojawia się świadomość stałości własnego ciała – dziecko zaczyna rozumieć, że: • jego ciało jest odrębnym, trwałym obiektem, • należy do niego i nie znika, • cechy ciała są stałe w czasie (to element kształtującej się świadomości Ja cielesnego). Ten moment zbiega się m.in. z: • rozpoznawaniem siebie w lustrze, • używaniem zaimków „ja”, „moje”. Dalej
Lęk separacyjny pojawia się typowo pod koniec pierwszego roku życia (ok. 7–11 mies.), kiedy: • dziecko ma już ukształtowane przywiązanie do matki/opiekuna, • rozumie stałość obiektu (wie, że mama istnieje nawet, gdy jej nie widać), • ale nie potrafi jeszcze regulować emocji związanych z rozłąką. Dalej
Badania poprzeczne polegają na: • jednorazowym badaniu różnych grup wiekowych, • porównaniu ich wyników w tym samym momencie czasu, • wnioskowaniu o różnicach rozwojowych bez śledzenia zmian u tych samych osób. Dalej
nie wpływa na aktualizację planu rozwojowego zdeterminowanego przez zadatki anatomiczno–fizjologiczne
Aktywność własna niemowlęcia (ruchowa, eksploracyjna, sensoryczna): • współdziała z biologicznym planem rozwoju, • nie zaburza dojrzewania struktur anatomiczno-fizjologicznych, • umożliwia aktualizację potencjałów, które są genetycznie zaprogramowane (np. siadanie, raczkowanie, chodzenie). To klasyczne ujęcie interakcji dojrzewania i aktywności własnej – dziecko nie jest bierne, ale też nie „psuje” biologicznego planu. Dalej
15. Poziom zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa u dzieci NIE zależy od: a) ich temperamentu b) materialnych warunków ich wychowania c) ich wewnętrznego modelu pracującego d) stylu przywiązania rodziców
W wieku poniemowlęcym (ok. 1–3 r.ż.) dzieci zaczynają używać holofraz, czyli: • pojedynczych słów, które pełnią funkcję całego zdania (np. „mama” = „mama, chodź tu / chcę mamę”). To pierwsza werbalna forma komunikacji. Dalej
18. Teoria konwergencji to: a) teoria rozwoju umysłowego b) teoria rozwoju człowieka d) teoria etapów rozwojowych
Teoria konwergencji zakłada, że rozwój człowieka jest wynikiem współdziałania (zbiegania się): • czynników biologicznych (genów, natury) • czynników środowiskowych (wychowania, doświadczenia) Czyli ani sama natura, ani samo środowisko nie wystarczają – rozwój przebiega dzięki ich interakcji. Dalej
Nawyki praktyczne w rozwoju dziecka dotyczą: • czynności samoobsługowych (jedzenie, ubieranie się, higiena), • codziennych działań praktycznych wykonywanych samodzielnie, • kształtowania autonomii dziecka (szczególnie w wieku przedszkolnym). Dalej
W stadium operacji konkretnych (ok. 6–12 lat) dzieci: • rozumieją zasady zachowania stałości (że masa, ciężar i objętość nie zmieniają się mimo zmiany kształtu), • operują logicznie, ale na materiale konkretnym. Dalej
Gaworzenie (ok. 6–10 miesiąc życia) polega na powtarzaniu sylab typu ba-ba, da-da, ma-ma i: • jest aktywnością artykulacyjną, • służy ćwiczeniu narządów mowy, • opiera się na sprzężeniu słuch–mowa (dziecko słyszy siebie i modyfikuje dźwięki). Dalej
Noam Chomsky sformułował tezę o wrodzonej (natywistycznej) zdolności językowej, czyli istnieniu: • LAD (Language Acquisition Device) – wrodzonego mechanizmu przyswajania języka, • uniwersalnej gramatyki, wspólnej wszystkim językom. To właśnie ta zdolność umożliwia dziecku przyswojenie dowolnego języka, w którym się wychowuje. Dalej
Strefa najbliższego rozwoju (wg Lwa S. Wygotskiego) to: • zakres umiejętności, których dziecko nie potrafi jeszcze wykonać samodzielnie, • ale jest w stanie wykonać przy wsparciu dorosłego lub bardziej kompetentnego rówieśnika. Czyli jest to funkcjonowanie ponad aktualnym poziomem rozwoju, możliwe dzięki pomocy (scaffolding). Dalej
Rozwój cefalokaudalny przebiega od głowy ku dołowi (cephalo → caudal), co w praktyce oznacza, że: • najpierw rozwijana jest kontrola głowy i szyi, • potem tułów, • a na końcu kończyny dolne. To klasyczny kierunek rozwoju motorycznego obserwowany od niemowlęctwa. Dalej
Holistyczna koncepcja rozwoju zakłada, że: • rozwój człowieka jest całościowy, • obejmuje współzależność procesów biologicznych, psychicznych i społecznych, • nie można oddzielić organizmu od środowiska, w którym funkcjonuje. Człowiek i jego otoczenie tworzą jeden dynamiczny system. Dalej
Mowa telegraficzna pojawia się zwykle ok. 2. roku życia i polega na: • budowaniu wypowiedzi z najważniejszych słów treściowych, • pomijaniu form gramatycznych, spójników i przyimków (np. „mama daj pić”, „auto jechać”). Dalej
Wzrokowe urwisko (visual cliff) to klasyczny paradygmat eksperymentalny, używany do badania: • percepcji głębi, • orientacji przestrzennej u niemowląt, • wczesnych (częściowo wrodzonych) zdolności percepcyjnych. Dalej
Asymilacja (wg **Jean Piageta) polega na: • włączaniu nowych informacji do już istniejących schematów poznawczych, • interpretowaniu świata „po staremu”, bez zmiany struktury schematów. Dalej
Dziecko o stylu unikowym przywiązania: • po rozłące unika kontaktu z matką po jej powrocie, • sprawia wrażenie obojętnego, choć fizjologicznie bywa pobudzone, • nie szuka pocieszenia i nie okazuje radości. Dalej
Teratogeny to zewnętrzne czynniki środowiskowe, które działając w okresie prenatalnym, mogą: • zaburzać prawidłowy rozwój płodu, • prowadzić do trwałych wad rozwojowych (fizycznych i/lub psychicznych). Przykłady: alkohol, niektóre leki, narkotyki, wirusy, promieniowanie. Dalej
Większość zawiązków narządów (organogeneza) powstaje w okresie zarodkowym, czyli: • od ok. 3. do 8. tygodnia ciąży (1–2 miesiąc), • to wtedy kształtują się podstawy wszystkich najważniejszych układów i narządów. Dalej
Gaworzenie (ok. 6–10 miesiąca życia) zawiera elementy samonaśladownictwa, ponieważ dziecko: • powtarza własne dźwięki i sylaby (np. ba-ba, da-da), • słyszy siebie i modyfikuje artykulację, • ćwiczy sprzężenie słuch–mowa. Dalej
Tożsamość własnej płci (gender identity) zaczyna się kształtować około 2.–3. roku życia, kiedy dziecko: • potrafi nazwać swoją płeć („jestem chłopcem / dziewczynką”), • identyfikuje siebie jako należące do danej kategorii płciowej. Dalej
U małych dzieci rozumienie mowy (kompetencja receptywna) rozwija się wcześniej i szybciej niż produkcja mowy (kompetencja ekspresywna). Dziecko: • najpierw rozumie polecenia, słowa i intencje, • dopiero później zaczyna je samodzielnie wypowiadać. Dalej
Koncepcja **Jean Piageta dotyczy genezy poznania (epistemologia) i tego, jak wiedza rozwija się w toku ontogenezy (genetyczna). Piaget badał, jak powstają struktury poznawcze i jak zmieniają się wraz z wiekiem dziecka. Dalej
Akceleracja w psychologii rozwoju oznacza przyspieszenie tempa rozwoju (np. wcześniejsze dojrzewanie, szybsze osiąganie kolejnych zmian rozwojowych) w porównaniu z wcześniejszymi pokoleniami lub normami rozwojowymi. Dalej
Badania nad socjalizacją emocjonalną pokazują, że rodzice: • częściej rozmawiają z córkami o emocjach i uczuciach (nazywanie, wyjaśnianie, empatia), • wobec synów częściej ograniczają lub instrumentalizują rozmowy o emocjach (np. „nie płacz”, „bądź dzielny”). To różnicowanie sprzyja lepszemu rozpoznawaniu i werbalizacji emocji u dziewczynek już od wczesnego dzieciństwa. Dalej
Pojęcie „aktywność własna” jest kluczowe dla dialektycznej koncepcji rozwoju, w której: • dziecko jest aktywnym podmiotem rozwoju, a nie biernym odbiorcą bodźców, • rozwój powstaje w wyniku interakcji: aktywność własna dziecka ↔ środowisko (społeczne i kulturowe), • podkreśla się samoregulację, intencjonalność i ukierunkowanie działań dziecka. Dalej
Początek okresu dojrzewania wyznacza uruchomienie procesów biologicznych (aktywacja osi hormonalnej, zmiany somatyczne) wraz z towarzyszącymi im zmianami psychicznymi. To proces, a nie pojedyncze wydarzenie. Dalej
„Kompleks ożywienia” (ok. 2–3 miesiąc życia) to: • uśmiech społeczny, • ożywienie ruchowe, • wokalizacje pojawiające się na widok opiekuna. Dalej
Choć dzieci około 6. miesiąca potrafią już usiąść z podparciem, to swobodne, stabilne siedzenie, które: • nie wymaga podparcia, • pozwala na jednoczesną manipulację przedmiotami (ręce są wolne), pojawia się typowo około 8. miesiąca życia. Dalej
U dzieci w wieku szkolnym zabawy mają charakter zespołowy: • są zorganizowane, • oparte na wspólnych regułach, • wymagają współpracy, podziału ról i koordynacji działań (np. gry zespołowe, sport). Dalej
W drugiej połowie 1. roku życia rozwój manipulacji przedmiotami przebiega zgodnie z prawem proksymodystalnym, czyli: • od części bliższych osi ciała do dalszych, • najpierw kontrola ramienia i przedramienia, • potem dłoni, a na końcu palców (precyzyjne chwyty). Dalej
