1. Zaprzeczenie - pierwsza reakcja obronna na szok, chroni psychike przed nagłym załamaniem, 2.Gniew- poczucie niesprawiedliwości,gniew i agresja skierowana na lekarzy,Boga,los czy zdrowych członków rodziny,wynika z poczucia bezradności 3.negocjacje-próby zawarcia układów np z Bogiem,lekarzami(obietnice poprawy życia, poddanie się eksperymentalnym terapiom żeby tylko dostać więcej czasu) 4.depresja- stan głębokiego smutku i żalu przy nieuniknionym pogarszającym się stanem fizycznym,konieczny etap żałoby tego,co mogło nadejść i wszystkiego co bliskie,przygotowuje do ostatniego etapu. 5. Akceptacja - pogodzenie się, spokój i wyciszenie, gotowość na śmierć , zaprzestanie walki i oporu (porównanie do zmęczonego człowieka , który musi zasnąć)
Charakteryzuje się nadmiernym krytycyzmem, wygórowanymi oczekiwaniami wobec siebie, zniekształconym obrazem siebie, osoba często porażkom przypisuje charakter trwały, osobisty i wszechobecny (LOC zewnętrzne)
Charakteryzuje się akceptacją własnych zalet i wad. Redukuje stres, ułatwia poradzenie sobie z porażkami (traktowanymi jako przejściowe, sytuacyjne) tożsamość takiej osoby cechuje się stabilnością, wierzą że mają wpływ (LOC wewnętrzne)
1. Tożsamość osiągnięta- jednostka po okresie eksploracji, eksperymentowania różnych ról i wartości , na ich podstawie podjęła autonomiczne i stabilne decyzje dotyczące jej własnego życia. 2. Moratorium - faza eksperymentowania, eksploracji ról i wartości , ale też moment kiedy nie są jeszcze podejmowane żadne ostateczne decyzje ani nie ma zobowiązań. 3. tożsamość przejęta - jednostka bezmyślnie przejmuje role, plany , systemy przekonań i wartości od innych osób (np. rodziców) odbywa się to z pominięciem własnej fazy eksploracji i kryzysu. 4.pomieszanie tożsamości - sytuacja kiedy jednostka nie wykazuje ani chęci do eksploracji ról i wartości , ani nie podejmuje żadnych decyzji czy zobowiązań dotyczących przyszłości.
1. Selekcja - zawężenie pola aktywności, zadania priorytetowe, 2. Optymalizacja - wykorzystanie wszystkich zasobów jakie pozostały sprawne, 3. Kompensacja - stosowanie alternatywnych strategii, pomocy zewnętrznych w celu zrównoważenia braków.
Poczucie odmienności, zniekształcony obraz własnego ciała, częstsze stany lękowe i obniżenia nastroju, większe ryzyko podejmowania zachowań ryzykownych (alkohol, papierosy, wczesna inicjacja seksualna)
Lepszy obraz siebie, lepsza samoocena, są wyżsi, wyższa siła fizyczna dająca przewagę nad rówieśnikami, pozytywny obraz własnego ciała, wyższe wyniki szkolne i łatwość w zdobywaniu pozycji lidera w grupie.
Przejście od operacji konkretnych do operacji formalnych, myślenie abstrakcyjne i hipotetyczno- dedukcyjne (tworzenie i testowanie nowych hipotez, nawet tych nierealnych) rozwój f. Wykonawczych (poprawa w zakresie planowania, organizowania, kontroli impulsów i elastyczności poznawczej), wzrost pojemności pamięci, szczególnie operacyjnej.
Wczesna dorosłość: skupienie na intymności, poszukiwaniu życiowego partnera i budowanie fundamentów. Średnia dorosłość: dominacja generatywności, stabilizacja i troska o dobrostan całej rodziny.
Wczesna dorosłość: większa liczba znajomych, częste spotkania, wspólne poszukiwanie tożsamości, średnia dorosłość: (jakość nie ilość), opiera się na głębokim wsparciu emocjonalnym, stabilności , rzadsze spotkania
1.intymnosc - bliskość emocjonalna, poufność, ciepło relacji, dbałość o partnera, 2. Namiętność - pożądanie, silna atrakcyjność fizyczna, 3. Zaangażowanie - decyzja o pozostaniu w relacji, ciągły rozwój.
Miłość romantyczna (namiętność + intymność, brak zaangażowania) relacja oparta na pożądaniu, bliskości natomiast bez perspektywy na przyszłość , partnerzy są sobą oczarowani ale brak decyzji o pozostaniu w relacji czy zobowiązaniach)
Miłość towarzyska (intymność + zaangażowanie , brak namiętności) partnerzy są dla siebie przede wszystkim najlepszymi przyjaciółmi, skupienie bardziej na bliskości, więzi i wsparciu niż na aspektach namiętności, pożądania.
Uwarunkowana biologicznie (zależy od sprawności układu nerwowego) zdolność do logicznego myślenia i rozwiązywania nowych problemów bez użycia dotychczasowej wiedzy czy doświadczenia.
Uwarunkowana kulturowo i środowiskowo, suma wszystkiego co nauczyliśmy się w ciągu życia ( zgromadzona wiedza, słownictwo , umiejętności)
Otwartość na doświadczenie: wysoka, ciekawość świata, wyobraźnia, ekstrawersja: przesunięcie uwagi z rodziny na rówieśników, bardziej towarzyscy), neurotyczność: (najwyższy poziom, bardziej wrażliwi na stres, częstsze odczuwanie lęku, ugodowość: spada, bunt, sumienność : spada w szkole ale potem rośnie
Przebiegające od sczegółu do ogółu, obserwowanie pojedynczych faktów i tworzenia na ich podstawie uogólnień, uniwersalnych praw itd.
Przebiegające od ogółu do szczegółu. Tworzenie i testowanie hipotez, z czego potem są wyciągane szczególowe wnioski.
w okresie wczesnej dorosłości osiągamy najwyższy szczyt swoich możliwości (największa siła fizyczna, uwapnienie kości, szczyt IQ 30r.ż) jednocześnie występuje największe ryzyko zapadalności na zaburzenia emocjonalne (depresje) i zachowania autoagresywne . Przyczyny: presja społeczna i wykonywania ról, wielka chęć osiągnięcia ekonomicznej niezależności, wysokie oczekiwania, ogromne przeciążenie psychiczne.
To właściwość myślenia post formalnego, polega na zrozumieniu że "prawda" i wiedza nie są czarno białe ani absolutne. Zależą od kontekstu, doświadczeń i punktu widzenia danej osoby
Dylemat szklanki wody: myślenie absolutne -> szklanka w połowie pusta (obiektywny fakt), myślenie relatywistyczne: dla maratończyka po biegu będzie w połowie pełna (orzeźwienie) dla kelnera po męczącym sprzątaniu całej sali jest w połowie pusta (kolejne naczynie do umycia)
Liczenie czasu: "od urodzenia" -> "czas jaki pozostał do śmierci" bilans to podsumowanie dotychczasowych sukcesów, porażek, i zweryfikowaniu młodzieńczych planów. Kryzys wieku średniego - poczucie niespełnienia, okres rozwojowy- głębsza samoakceptacja , autonomiczność, wewnętrzna harmonia
Pamięć krótkotrwała: powolny zanik od wieku średniego, pamięć długotrwała: z wiekiem coraz trudniejsze kodowanie i odzyskiwanie informacji, na stabilnym poziomie w młodej ddorosłości
Przedkonwencjonalny (9-10r.ż) posłuszeństwo wobec kar, własny interes (co się opłaca) , konwencjonalny (nastolatki , dorośli) bycie dobrym chłopcem i dziewczynką, poszanowania prawa i ładu społecznego, Post konwencjonalny (nie wszyscy osiągają) umowa społeczna i uniwersalne zasoby etyczne, prawo może być niesprawiedliwe - liczy się wewnętrzny kodeks moralny
Teoria dezaktywacji (Cumming i Henry): twierdzi, że normalnym i zdrowym procesem psychicznym w starości to stopniowe, aktywne ograniczanie dynamizmu życiowego.
