aminokasy endogenne mogą powstawać w ogranizmie człowieka, a egzogenne nasz ogranizm nie potrafi wytworzyć, dltego pobiera je z jedzenia
Pisanie: Biologia - dział 3 klasa 7
1 / 59
Odpowiedź
Litery
ó
m
n
e
g
w
ż
d
r
y
n
e
s
z
s
n
e
g
o
i
o
k
n
a
e
o
e
y
m
o
z
g
y
n
i
i
c
n
a
ą
e
i
n
d
m
2 / 59
(A, D, E, K) są maagazynowane w orgnizmie więc ich nadmiar powoduje groźne zatrucia i uszkodzeni wątroby
Odpowiedź
Litery
u
e
a
s
a
z
p
z
w
s
z
l
t
h
i
y
n
w
r
z
t
a
ł
c
o
m
c
u
n
c
z
i
3 / 59
związki które muszą być dostarczane przez pożywienie, roślinne jak i zwierzęce. Zalicza się je do ważnych składników regulujących. Wpływają na przebieg reakcji chemicznych zachodzących w komórkach
Odpowiedź
Litery
y
t
i
i
a
w
m
n
4 / 59
Pokarm zostaje wymieszany i zachodzi częściowe trawienie białek
Odpowiedź
Litery
ż
ł
o
e
d
k
ą
5 / 59
- siekacze - 8 zębów. Odgryzanie kawałków jedzienia
- kły - 4 zębów. Pomagają w ich odgryzaniu
- przedtrzonowe - 8 zębów. Rozcieraja pokarm
- trzonowe - 12. Rozcieraja pokarm
Odpowiedź
Litery i cyfry
ę
i
a
ł
e
2
b
t
z
i
e
ą
ę
3
z
n
y
:
l
s
a
s
d
6 / 59
odbyt
Odpowiedź
Litery
z
a
ć
o
k
k
ś
m
u
ę
g
s
ł
a
a
d
w
o
c
u
n
i
r
a
o
t
t
p
e
o
7 / 59
od:
- temperatury otoczenia
- wykonywanej pracy
- diety
Odpowiedź
Litery
ż
b
n
d
n
a
e
o
t
o
z
a
c
w
p
i
o
y
g
o
a
ę
e
a
z
e
d
o
z
r
z
l
e
w
8 / 59
Jod
Skutki niedoboru:
- zaburzenia wzrostu
- choroby układu nerwowego
Występowywanie:
ryby morskie, owoce morza
Odpowiedź
Litery i cyfry
r
o
m
m
e
2
l
i
k
y
e
n
t
e
9 / 59
Jelito cienkie
Odpowiedź
Litery
j
u
ą
s
y
d
k
o
u
m
k
b
i
10 / 59
zachodzi mecheniczne rozdrabnianie pokarmu, miesznie go ze śliną, wstępne trawienie cukrów
Odpowiedź
Litery
a
a
a
m
j
s
t
u
n
11 / 59
- Makroelementy - pierwiaski którch ilość przekracza 0,01% suchej masy. stanowią one materiał budulcowy i sa niezbędne do funkcjonowania komórek
- Mikro elementy - pierwiastki, których ilośc nie przekracza 0,01 % suchej masy. Wchodza one w skład enzymów i wpływają na przebieg reakcji chemicznych
Odpowiedź
Litery
k
z
c
c
t
d
ł
a
n
o
d
o
:
o
w
w
a
g
i
y
z
k
a
m
i
c
i
w
w
u
a
r
e
z
z
m
d
n
s
i
e
e
ł
s
r
p
a
i
k
l
i
h
e
ą
i
12 / 59
- rozdrabnianie i nawilżanie pokarmu
- trawienie - rozkład substancji odżywczych na związki o prostrzej budowie
- wchłanianie do krwi związków otrzymanych w procesie traienia
- defekacja - usuwanie niestrawionych reszctek pozywienia w postaci kału
Odpowiedź
Litery
p
k
i
k
o
a
w
o
a
o
a
m
z
ł
c
w
i
y
m
:
d
z
z
e
r
u
d
h
13 / 59
Początkowy odcinek jelita cienkiego
Odpowiedź
Litery
s
n
a
n
a
i
c
u
w
t
d
14 / 59
Fluor
skutki niedoboru:
- próchnica zębów
Wystepowanie:
ryby morskie, nasiona roślin straczkowych, herbata
Odpowiedź
Litery i cyfry
n
m
t
k
m
e
3
y
o
e
i
e
r
l
15 / 59
Do jamy ustnej uchodzą przewody trzech par ślinianek. Wydzielają one śline, która zawiera amalyze ślinową - enzym rozkładający cukry złożone
Odpowiedź
Litery i cyfry
t
e
1
p
a
16 / 59
- w jamie ustnej
- żołądku
- jelicie cienkim
a uczestniczą w nich enzymy trawienne
Odpowiedź
Litery
h
i
o
n
d
ą
e
z
o
:
a
k
o
p
n
t
l
e
w
c
e
y
a
a
i
o
s
r
j
z
c
r
17 / 59
Przewód pokarmowy:
- jama ustna
- gardło
- przełyk
- żołądek
- jelito ciękie
- jelito grube
Gruczoły trawienne:
- śliniaki
- wątroba
- trzustka
Odpowiedź
Litery
y
o
r
w
z
k
d
a
m
w
p
t
u
a
ł
k
o
r
o
y
18 / 59
pełnią funkcje przenośników informacji. np. hormony trzustki, które regulują stężenie glukozy we krwi
Odpowiedź
Litery
i
ł
k
ł
w
g
y
o
a
n
s
a
b
a
e
19 / 59
Magnez
Skutki niedoboru:
- nieprawidłowa praca mięśnia sercowego i innych mięśni
Występowanie:
kakao, pestki z dyni, stręby, kasza gryczana
Odpowiedź
Litery i cyfry
e
o
t
n
e
a
m
r
k
m
3
y
e
l
20 / 59
(witaminy z grupy B, witamina C) nie sa magazynowane w orgnizmnie, więc ich nadmir nie jest groźny. Niebezpieczny dla zdrowia jest Jedynie ich niedomiar
Odpowiedź
Litery
w
i
o
a
w
z
u
m
i
i
r
e
s
l
z
e
z
y
o
n
z
n
p
w
d
a
c
t
21 / 59
około 2 litry wody
Odpowiedź
Litery
a
e
ż
w
o
?
ż
e
i
i
o
l
e
y
a
e
p
i
d
y
s
z
ć
l
n
n
n
ę
w
d
22 / 59
Skutki niedoboru:
- zmiejszona odporność
- oodzenie dziąseł i wypadanie zębów (szokorbut)
Występuje:
owoce cytrusowe, pietruszka, truskawki, porzeczki, kapusta
Odpowiedź
Litery
c
m
n
t
w
a
i
i
23 / 59
zęby znajdują się w Jamie ustanej - początkowy odcinek przewodu pokarmowego. służą one do mechanicznej obróbki pokrmu. w dzieciństwie człowiek ma ich 20, nie ma wśród nich przedtrzonowych i trzonowych
Odpowiedź
Litery
i
ę
b
u
z
i
e
e
n
24 / 59
Skutki niedoboru:
- zaburzenia krzepnięcia krwi
- skłonnośc do krwawień
Występowanie:
zielone warzywa liściaste, orzechy, jaja, wątroba
Odpowiedź
Litery
k
a
t
w
i
a
m
n
i
25 / 59
umozliwaiają odbieranie informacji ze środowiska. np rodopsyna zawarta w komórkach oczyu bierze udział w procesie widzenia
Odpowiedź
Litery
a
p
o
r
t
r
ł
o
i
w
e
e
e
b
a
k
c
26 / 59
zachodzi w jelicie cienkim.
Tłuszcz -(lipazy)=
Glicerol + kwasy tłuszczowe
Odpowiedź
Litery
u
n
z
t
c
ó
a
z
w
i
s
w
e
ł
r
t
e
i
27 / 59
niepełnowartośociwe pokarmy nie zawierają wszystkich niezbędnych aminokwasów dla człowieka, pełnowartościowe je mają
Odpowiedź
Litery
r
r
ś
i
i
t
w
ł
a
n
c
t
o
o
o
c
p
w
o
a
e
p
ś
e
a
r
k
o
o
i
y
e
p
ł
i
o
m
n
e
n
e
w
w
28 / 59
Zachodzi trawienie białek, cukrów i tłuszczów. Wchłanianie produktów trawienia do krwi i limfy
Odpowiedź
Litery
i
t
i
j
e
e
l
o
i
k
n
c
e
29 / 59
- tłuszcze roślinne: oleje niasiona i orzechy. Zawarte w nich kwasy tłuszcowe podnoszą odpornośc organizmu, poprawiają pamięć, pozytynie wływją na stan naczyń krwionośnych
- tłuszcze zwierzęce. Np. masło, tłuste mięso. W nadmiarze jest szkodliwe dla naszego zdrowia. Jedynie zawarte w rybach tłuszcze maja zawsze pozytywny wpływ na nasz organizm i nie musimy ich ograniczać
Odpowiedź
Litery
e
i
m
l
y
c
u
ł
ł
t
e
z
c
t
o
u
-
z
a
u
s
r
a
e
d
b
w
30 / 59
takie jak przeciwciała znajdujace się we krwi unieszkodliwiają drobnoustroje chorobotwwórcze
Odpowiedź
Litery
o
i
o
a
a
ł
n
k
r
h
e
b
c
n
31 / 59
Skutki niedoboru:
- osteoporoza
- krzywica
- zmniejszona odporność
Występowanie:
wtroba, ryby, jaaja, masło, mleko, tran
Odpowiedź
Litery
m
n
a
d
i
i
t
a
w
32 / 59
wydziela do dwunastnicy enzymy rozkładające białka, cukry i tłuszcze. Wytwarza hormony które regulują stężenie glukozy we krwi
Odpowiedź
Litery
s
r
u
a
k
t
t
z
33 / 59
Skutki niedoboru:
- zaburzenia funkcjonowania układu nerwowwego
- niedokrwistość
- zaburzenie wzrostu
Występowanie:
wątroba, mięso, jaja, mleko, ryby
Odpowiedź
Litery i cyfry
a
m
w
b
i
t
i
2
a
1
n
34 / 59
Fosfor
Skutki niedoboru:
- krzywica
- próchnica
- bóle mięśni
Występowanie:
większość produktów spozywczych, np: ziarna słonecznika sery.
Odpowiedź
Litery i cyfry
n
m
e
o
e
y
a
m
k
t
l
r
1
e
35 / 59
Zachodzi wchłanianie wody i formowanie się kału, usuwanego przez odbyt
Odpowiedź
Litery
o
b
u
r
j
e
e
g
l
i
t
36 / 59
rozpoczyna się w jamie ustnej, a nastepnie przebiega w jelicie cienkim
cukier złożony -(amylazy)= dwucukry -(enzymy jelitowe)= cukry proste
Odpowiedź
Litery
w
k
r
c
ó
u
i
r
i
w
e
n
e
a
t
37 / 59
są trawione - rozkładane na bardzo małe cząsteczki.
Odpowiedź
Litery
i
z
r
e
i
k
ę
d
o
c
y
i
s
w
a
k
r
r
ó
e
k
ż
i
m
k
c
w
:
r
r
o
t
ó
a
d
r
u
a
e
w
z
p
p
w
d
k
o
z
m
e
k
ł
p
w
w
a
d
o
y
z
n
p
38 / 59
mięśnie przełyku przesuwają pokarm do żołądka
Odpowiedź
Litery
z
k
y
p
r
ł
e
39 / 59
przenoszą wiele substancji w orgnizmnie. np. hemoglobina, znajdujaca się w krwinkach czerwonych transportuje do komórek
Odpowiedź
Litery
o
a
i
t
a
e
t
o
p
w
b
r
ł
a
n
s
k
r
40 / 59
przyśpieszaja przebieg wszystkich reakcji chemicznych w orgnizmie. np. enzymy trawienne
rozkładające składniki pokarmowe
Odpowiedź
Litery
a
z
z
k
a
b
t
y
i
y
ł
n
e
n
e
m
c
a
41 / 59
Skutki niedoboru:
- zahamowanie wzrostu
- niedokrwistość
- u kobiet - zwiększone ryzyko urodzeni dziecka z wdami układu nerwowego
Występowanie:
warzywa liściaste, drożdze, orzechy, wątroba
Odpowiedź
Litery i cyfry
9
n
b
m
w
a
i
t
i
42 / 59
- jest środowiskiem wielu reakcji chemicznych
- jest rozpuszczalnikiem większości związków, n przykład cukrów prostych i niektórych witamin, co umożliwia ich transport
- odgrywa ważną rore w regulacji temperatury - jako składnik krwi jest nośnikiem ciepł w organizmie, a jako składnik potu pochałania ciepło podczs parowaniu, przez co zapopiega przegrzaniu
- umożliwia usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii
Odpowiedź
Litery
u
n
p
j
n
o
e
a
f
w
:
ł
d
c
k
e
i
43 / 59
Żelazo
skutki niedoboru
- niedokrwistośc
- osłabieenie, zawroty głowy
Występowanie:
mięso wątroba, ryby, jaja, zielone warzywa, rośliny strzączkowe
Odpowiedź
Litery i cyfry
y
t
l
o
n
m
e
r
k
e
e
m
1
i
44 / 59
W żołądku działa pepsyna - enzym częściowo trawiący białka. Staje się on aktywny pod wpływem kwasu solnego, który działa także bakteriobójczo
Odpowiedź
Litery i cyfry
2
e
p
t
a
45 / 59
Skutki niedoboru:
- nadmierna pobudliwośc
- drgawki
- depresja
- chroby skóry
- niedokrwistośc
Występownie:
warzywa liściaste, drożdze, orzechy, wątroba
Odpowiedź
Litery i cyfry
6
w
i
n
i
a
m
b
a
t
46 / 59
wytwarzają śline, która nawilża pokarm, działa bakteriobójczo i zawiera enzymy trwiące cukry złożone.
Odpowiedź
Litery
a
n
i
i
k
ś
l
i
47 / 59
Błonnik pokarmowy
Odpowiedź
Litery
n
z
y
g
t
p
r
k
t
a
n
a
u
w
i
i
ł
n
e
n
i
a
t
ł
ś
m
c
ą
w
k
d
n
a
m
r
:
o
i
i
d
e
ż
s
a
h
z
y
i
a
c
d
c
k
g
s
w
c
o
w
w
o
p
j
k
ą
j
i
o
p
w
s
a
a
a
y
o
c
w
o
a
j
k
d
d
e
c
n
r
j
e
m
r
o
d
p
a
ł
j
u
z
o
ę
o
i
o
o
y
s
k
a
o
y
o
e
r
k
i
p
a
u
u
w
a
c
k
i
p
m
p
h
r
c
d
s
o
r
e
y
p
l
e
w
a
y
e
48 / 59
Skutki niedoboru:
- osłaabienie i zanik mięśni
- niedokrwistośc
- oznaki starzenia się skóry
- zmniejszona odporność
Występowanie:
oleje roślinne, mleko, kiełki zbóż, jaja
Odpowiedź
Litery
m
t
i
w
i
a
a
e
n
49 / 59
z setek a nawet tysięcy aminokwasów
Odpowiedź
Litery
s
ę
a
i
a
k
b
a
ł
j
d
k
s
i
a
ł
ą
50 / 59
Rozpoczyna się w żołądku i kontynuuje w jelicie cienkim
Białko -(pepsyna)= krótkie łańcuchy aminokwasów
-(enzymy jelitowe)= aminokwasy
Odpowiedź
Litery
a
k
w
t
r
e
e
ł
b
e
a
i
i
i
n
51 / 59
Wapń
Skutki niedoboru
- próchnica zębów
- osłabienie kości
- zaburzenia pracy serca
Występowanie:
mleko, sery, jaja
Odpowiedź
Litery i cyfry
2
e
m
a
m
e
k
r
n
e
o
l
t
y
52 / 59
Do dwunastnicy, uchodzą przewody trzustki i wątroby
Trzustka wytwarza sok trzustkowy zawierające:
- trypsyne, która rozkłada białka
- amylaze trzustkową, trawiącą cukry złożone
- lipazę trzustkową, rozkładającą tłuszcze
wątroba wytwarza zółć - substancje, która rozbija krople tłuszczu na mniejsze cząsteczki, co umożliwia ich rozkład przez enzymy trzustki.
W dalszej części jelita cienkiego śą wytwarzne enzymy, które maja postać mieszaniny - sokiem jelitowym. Enzymy te rozkładają białka, cukry i tłuszcze do prostych związków wchłanianych następnie przez ściane jelita do krwi
Odpowiedź
Litery i cyfry
t
a
e
p
3
53 / 59
Skutki niedoboru:
- zahamowanie zrostu
- choroby skóry
- kurza ślepota
Występowanie:
żółte owoce i warzywa, masło, jaja, mleko, tran, mięso
Odpowiedź
Litery
t
a
a
n
m
i
a
i
w
54 / 59
kieruje pokarm do przełyku
Odpowiedź
Litery
ł
o
a
d
r
g
55 / 59
wytwarza żółć, niezbędną do trawienia tłuszczów i unieszkodliwia substancje toksyczne. wytwarza ponad 90% białek osocza krwi. Magazynuje glukoze w postaci glikogenu
Odpowiedź
Litery
a
o
w
ą
t
b
r
56 / 59
- czestniczą w obronie przed drobnoustrojami chorobotwórczym
- przekazują informacje w obrębia kosmówki i między komórkami
- są podstawowym materiałem budulcowym organizmu
- jako enzymy przyśpieszają przebieg reakcji chemicznych
- umożliwiają organizmowi ruch
- uczestniczą w transporcie substancji
- umozliwiają odbieranie informacji z otoczenia
Odpowiedź
Litery
a
k
-
ł
e
u
l
n
b
g
d
n
k
d
g
r
i
e
w
ł
o
ó
c
ż
u
b
u
z
i
o
a
y
a
a
g
m
57 / 59
glukoza - cukry proste
glikogen - cukry złozone u zwierząt
skrobia - cukry złożone u roślin
Odpowiedź
Litery
d
i
c
-
o
a
o
a
i
t
g
y
g
d
w
w
r
o
e
n
ę
w
n
e
y
l
s
58 / 59
wchodzą w skład struktur orgnizmu. Np kolagen jest głównym składnikiem skóry włosów i stawów
Odpowiedź
Litery
ł
u
c
a
a
b
l
o
i
w
e
u
k
d
b
59 / 59
znajdujace sie w komórkach mięśniowych moga sie kurczyć, dzięki czemu umożliwiaja nam ruch. np aktyna, miozyna
Odpowiedź
Litery
a
a
e
k
ł
i
y
o
r
b
m
z
t
o
c
n
–
poprawności
0Poprawne
0Błędy
0:00Czas
