Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
...
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki roz...
Receptory serotoninowe 5-HT1, 5-HT2, 5-HT4-7
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
Błona komórkowa i jej właściwości
Jakie właściwości błony komórkowej wpływają na potencjał spoczynkowy?
Co się dzieje na błonie
postsynaptycznej?
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
Podstawowym neurotransmiterem hamującym
receptory jonotropowe i GPCR
Neuroglej
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandam...
GABABR
Znaczenie wtórnych przekaźników
cAMP
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza ...
Rola napięciowo-zależnych kanałów wapniowych
Odwrotny agonista
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
IP3 i DAG
Receptory AMPA
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
•...
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujem...
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – poc...
Ekspresja genu:
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
...
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
Receptor nikotynowy (nAChR)
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: C...
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chr...
IPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki:
Receptory metabotropowe występują na błonie
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
Podstawowym neurotransmiterem pobudzającym
Neurotransmiter - definicja
Neurony Klasyfkiacja strukturalna:
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakc...
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzaje...
Ligand, który blokuje działanie agonisty
Ligand, który aktywuje receptor
Inaktywacja glutaminianu - transportery
GPCR Receptory metabotropowe
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy- Napięciowozależne kanały K+
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce akt...
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
Autoreceptor
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaź...
Receptory pobudzające (EPSP)
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przycią...
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA ko...
jest GABA
enzymy które dodają resztę fosforanową
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
Transportery GABA
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapew...
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają...
Budowa synapsy
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
...
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – syntez...
Najważniejsze wtórne przekaźniki:
Receptory metabotropowe : typ 1
Refrakcja względna
Częściowy agonista:
Receptory hamujące (IPSP)
Co to jest neurotransmiter?
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neur...
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźnik...
Wiele leków psychoaktywnych działa jako agoniści lub antagoniści receptorów 7TM (receptorów sprzężonych z białkiem G,...
GABAAR
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają...
Modulacja Allosteryczna
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczy...
Organella komórki nerwowej i ich funkcje
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN...
neurotransmiter
Ile wynosi potencjał spoczynkowy?
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
Metody inaktywacji neuroprzekaźnika
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i II...
3. Refrakcja bezwzględna
Komórki Schwanna
Kanały jonowe związane z refrakcją bezwzględna
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
Neurotransmitery klasyczne Monoaminy: Katecholaminy:
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pn...
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkom...
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prow...
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egz...
Receptor GABA(A)
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
Receptory jonotropowe
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siatecz...
Typy synaps
Astrocyty:
Potencjał czynnościowy
Budowa komórki nerwowej (neuronu)
Transdukcja (przesyłanie) sygnału
Kanały jonowe związane z refrakcją względna
EPSP to zmiana potencjału błony postsynaptycznej wywołane przez neuroprzekaźniki
Neuron aferentny (czuciowy)
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środo...
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
Bariera krew-mózg
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle w...
Proces endocytozy
Wybrane cytokiny aktywują receptory cytokinowe, które z kolei pobudzają kinazy Janusowe (JAK), aktywujące czynniki tr...
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy. Muszą spełniać o...
jonotropowe
Cykl życiowy pęcherzyka synaptycznego
GABAAR
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwo...
Typ 3: Receptory związane kinazą
tyrozynową
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sod...
2. Hiperpolaryzacja
Wtórne przekaźniki
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zew...
Receptory metabotropowe i ich związek z wtórnymi przekaźnikami
FUNKCJE BIAŁEK
Receptory NMDA
Przekaźnik pierwszego rzędu
regulujące ekspresję genów;
Receptor AMPA
Potencjał spoczynkowy - Czy są jakieś mechanizmy aktywne?
Proces egzocytozy
Glicyna
Receptory muskarynowe M1-M5 (ACh)
Agonista
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cGMP
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluj...
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
Receptor NMDA
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na sk...
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
Mikroglej:
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja:...
Katecholaminy
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
Receptory metabotropowe: typ 2
(kanały)
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
Oligodendrocyty:
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę kom...
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
Jon potrzebny do endocytozy
Wiele ścieżek wewnątrzkomórkowych wpływa na
to kanał jonowy dla Cl-
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznyc...
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stani...
aktywuje białko G, które wpływa na efektor i wtórne przekaźniki, co prowadzi do zmiany aktywności komórki.
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cy...
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
Neurony Klasyfikacja funkcjonalna:
Receptory dopaminowe D1-D5
Co generuje potencjał spoczynkowy?
Receptor GABA(B)
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, ...
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia ne...
Receptory metabotropowe glutaminianowe (mGluR)
Antagonista
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania in...
Pozytywna modulacja allosteryczna
Negatywna modulacja allosteryczna
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺,...
Mechanizmy generujące potencjał
czynnościowy
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwio...
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stani...
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od...
Anandamid
Trzy klasy receptorów jonotropowych
glutaminianu
Receptory adrenergiczne α i β
Depolaryzacja
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wych...
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
Gazy jako neurotransmitery
Receptory dla glutaminianu należą do dwóch
rodzin
GPCR = 7TM (7 transmembrane)
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
Neurotransmitery klasyczne: Monoaminy: Indoloaminy:
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udzi...
Podstawową rolą przekaźników drugorzędowych (wtórnych)
Receptor dla glicyny
Białka dokujące pęcherzyki
synaptyczne
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu okreś...
Neuron projektujący
Receptor jonotropowy
“Prawo Dale’a”
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora m...
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do...
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychod...
syntetyzowane przez fosfolipazę C
Kanały jonowe bramkowane ligandem
Jądro komórkowe i definicja genu
Dyfuzja
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntez...
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
Jak działa pompa sodowo-potasowa?
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
NO (tlenek azotu)
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GL...
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo ...
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsyn...
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transpo...
Kinazy:
Rozpuszczalność w wodzie vs. w
tłuszczach a działanie leków
mRNA i jego funkcja
Neuron asocjacyjny (interneuron)
Otto Loewi
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uza...
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalni...
Mechanizm działania receptorów metabotropowych
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosterycz...
Znaczenie wtórnych przekaźników
IP3 i DAG
Neurotrofiny (np. NGF, BDNF) wiążą się z receptorami zależnymi od kinazy tyrozynowej (receptory Trk)
Neuron eferentny (ruchowy)
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
Ligand
Nieklasyczne neurotransmitery
1. Co to jest potencjał spoczynkowy?
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to...
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• D...
jest glutaminian
Klasyczne neurotransmitery
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
Enzymy syntetyzujące wtórne przekaźniki
cAMP
Transportery – wychwyt zwrotny
Przekaźnik drugiego rzędu
GABABR
Receptor metabotropowy










