Pisanie: Biologiczne podstawy zachowań
1/123
2/123
neurotransmiter
Odpowiedź
Litery
o
r
ź
p
n
z
p
ę
e
z
d
r
e
z
s
u
i
k
a
w
g
k
e
r
i
3/123
Osłonka mielinowa w OUN, Izolacja aksonów w OUN
Odpowiedź
Litery
l
e
y
g
i
o
y
r
o
o
d
:
d
c
n
t
4/123
ligand przyłączając się do miejsca
wiązania agonisty odwraca działanie receptora
Odpowiedź
Litery
t
i
a
a
y
w
s
r
o
n
o
n
d
g
t
o
5/123
• IP3 powoduje uwalnianie Ca²⁺ z retikulum endoplazmatycznego, DAG aktywuje kinazę białkową C.
• Ca²⁺ → bierze udział w regulacji neurotransmisji i egzocytozy .
Odpowiedź
Litery i cyfry
r
ź
n
i
a
y
w
i
3
ó
e
i
c
h
a
z
e
p
n
k
t
g
n
i
z
a
r
n
k
z
p
w
ó
e
c
d
6/123
presynaptycznej (działanie hamujące) lub
postsynaptycznej (mieszane);
Odpowiedź
Litery
r
o
s
p
ę
w
a
o
w
j
y
e
t
p
t
e
a
e
ł
u
n
m
o
b
r
p
ą
e
i
o
c
o
n
b
t
r
t
e
y
7/123
Egzocytoza to proces uwalniania neurotransmiterów z zakończeń presynaptycznych.
• Wzrost stężenia Ca²⁺ w komórce aktywuje synaptotagminę, która powoduje fuzję pęcherzyka synaptycznego z błoną i uwolnienie neurotransmitera .
Odpowiedź
Litery
y
r
p
g
e
s
t
z
o
y
z
e
o
c
c
o
8/123
zlokalizowane pre i postsynaptycznie
działają hamująco;
Odpowiedź
Litery
b
g
a
b
r
a
9/123
syntetyzowany przez cyklazę guanylanową .
Odpowiedź
Litery
z
p
i
ą
y
k
e
ó
e
e
t
z
n
j
g
y
k
w
a
n
n
r
c
ź
s
m
y
u
c
t
i
y
m
r
p
z
n
e
e
t
10/123
Ligand, który aktywuje receptor
Odpowiedź
Litery
o
i
g
a
t
n
s
a
11/123
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GLT;
- EAAC1;
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GLT;
- Glast;
- GAT.
Odpowiedź
Litery
r
g
t
k
n
s
r
a
e
l
t
-
i
t
u
i
a
j
w
a
a
n
m
y
p
a
n
y
n
o
a
c
r
i
u
t
12/123
receptory jonotropowe i GPCR
Odpowiedź
Litery
ż
e
t
i
a
l
u
a
g
t
e
i
o
c
ą
r
e
l
a
w
d
r
d
ó
n
d
c
n
d
n
l
u
o
z
o
a
i
y
p
n
r
h
m
13/123
Depolaryzacja to proces, w którym wnętrze neuronu staje się bardziej dodatnie niż w stanie spoczynku. Występuje na skutek napływu jonów Na⁺ przez otwarte kanały sodowe bramkowane napięciem.
Odpowiedź
Litery
a
o
d
y
z
r
p
c
a
e
a
j
l
14/123
• Neurotransmiter: Acetylocholina (ACh)
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺ i K⁺
Odpowiedź
Litery
p
r
a
y
e
h
e
(
i
c
r
w
k
n
n
r
t
c
y
t
o
o
o
)
n
15/123
Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
• Ruch zgodnie z gradientem elektrycznym :
– Ładunki przeciwne się przyciągają, ładunki takie
same się odpychają – siła elektrostatyczna
• Ruch zgodnie z gradientem stęże
• Właściwości błony kom. neuronu (selektywnie
nieprzepuszczalna i pompa sodowopotasowa).
Odpowiedź
Litery
g
s
j
e
ł
o
n
n
t
y
o
z
e
c
j
c
y
p
o
r
u
n
o
e
?
e
k
w
c
a
p
16/123
EPSP (pobudzający) → depolaryzacja, zwiększa prawdopodobieństwo wyładowania neuronu.
Glutaminian otwiera kanały Na⁺, co prowadzi do depolaryzacji i pobudzenia neuronu.
Odpowiedź
Litery
p
ł
a
i
n
k
m
t
t
s
y
e
p
a
o
y
e
p
o
s
r
n
z
i
a
n
o
t
c
e
n
ź
c
a
r
o
a
y
o
e
w
z
ł
i
r
j
u
u
p
j
s
ł
a
p
e
z
o
z
n
n
e
n
b
p
n
e
z
w
t
y
p
k
17/123
• Receptory glutaminergiczne:
• AMPA (Na⁺, K⁺)
• NMDA (Ca²⁺, Na⁺, K⁺)
• Receptor nikotynowy (nAChR) (Na⁺, K⁺)
Odpowiedź
Litery
c
p
t
e
c
p
r
e
ą
e
o
d
u
p
(
b
e
r
z
)
j
y
a
p
o
s
18/123
• Jądro komórkowe zawiera materiał genetyczny w postaci DNA i kontroluje ekspresję genów .
• Gen to sekwencja DNA kodująca informację potrzebną do syntezy białka lub RNA.
Odpowiedź
Litery
d
j
i
i
k
n
c
o
g
d
a
n
m
ą
k
ó
f
r
u
e
i
r
e
j
o
o
w
e
19/123
syntetyzowane przez fosfolipazę C
Odpowiedź
Litery i cyfry
p
i
u
t
e
a
k
e
y
z
i
n
d
e
r
z
p
g
e
ó
y
n
n
n
ą
r
t
s
i
ź
k
3
z
y
y
a
i
j
c
e
w
t
m
20/123
• są heterogenne – mediują większość
efektów hamujących w UN;
• Wiele leków wiąże się z GABAAR nasilając jego
efekty;
Odpowiedź
Litery
a
b
a
g
a
r
21/123
mRNA przenosi informację genetyczną z jądra do cytoplazmy i jest odczytywane przez rybosomy
1. Transkrypcja – synteza mRNA w jądrze komórkowym.
2. Transport do cytoplazmy.
3. Translacja – rybosomy tłumaczą kod mRNA na białko .
Odpowiedź
Litery
n
i
e
j
o
j
c
m
n
a
r
u
k
g
f
a
22/123
działa natychmiast po przyłączeniu neurotransmitera, otwierając kanał jonowy.
Odpowiedź
Litery
o
j
t
r
o
o
p
y
r
w
e
e
t
p
o
n
o
r
c
23/123
Etapy aktywacji:
1) Ligand przyłącza sią do
receptora
2) białko G oddziaływuje na
kanał jonowy
3) jony wypływają z
neuronu
Odpowiedź
Litery i cyfry
o
o
y
2
w
t
m
r
n
r
b
c
p
y
t
a
)
:
e
o
a
o
e
y
e
r
t
p
e
ł
p
a
t
(
k
24/123
• Neuroglej wypełnia przestrzeń, zapewnia
strukturę, „szkielet”, wytwarza mielinę,
zajmuje się fagocytozą.
• Zapewniają dobrostan neuronom
– W CUN jest więcej kom. glejowych niż
neuronów.
• 3 typy kom. glejowych:
-Astrocyty
-Mikroglej
-Oligodendrocyty (CUN) lub kom. Schwanna (na
obwodzie)
Odpowiedź
Litery
g
e
r
u
o
e
n
j
l
25/123
• Składa się z dwuwarstwy fosfolipidowej, zawierającej:
• Głowy hydrofilowe – skierowane na zewnątrz, w stronę środowiska wodnego.
• Ogony hydrofobowe – skierowane do wnętrza, odpychają wodę.
• Zawiera białka błonowe:
• Kanały jonowe – umożliwiają przepływ jonów.
• Receptory – odbierają sygnał
Odpowiedź
Litery
n
ł
a
ó
i
a
ś
ł
w
i
ś
a
o
c
o
k
b
j
r
k
j
o
w
o
e
w
c
i
m
26/123
Jony Ca²⁺ są kluczowe zarówno dla egzocytozy, jak i endocytozy – umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie białek transportujących pęcherzyki .
Odpowiedź
Litery
y
b
n
t
e
j
o
o
n
c
y
d
o
r
t
o
e
o
d
p
z
y
z
n
27/123
Ligand, który blokuje działanie agonisty
Odpowiedź
Litery
i
o
s
a
g
a
n
t
a
t
n
28/123
przepuszczają Ca2+ i są
napięciowozależne
Odpowiedź
Litery
t
n
e
o
r
e
m
p
a
d
c
r
y
29/123
1. Znajdują się i są wytwarzane w części presynaptycznej.
2. Mają mechanizm inaktywacji.
3. Pobudzony neuron uwalnia neurotransmiter.
4. Działają na specyficzne receptory postsynaptyczne.
5. Wywołują efekt biologiczny.
6. Ich działanie można zahamować przez antagonistę .
Odpowiedź
Litery
z
u
r
o
.
:
z
c
i
p
e
p
s
ą
ę
n
z
m
t
a
s
t
u
d
o
u
a
u
y
s
r
n
r
y
e
a
z
e
i
s
o
s
j
c
y
m
ł
n
n
j
i
e
t
n
s
n
ć
e
o
i
k
e
ł
e
a
z
i
r
t
e
r
e
y
k
t
n
l
p
h
r
e
s
z
n
c
ś
r
y
,
a
b
z
n
p
m
o
t
y
r
r
r
u
o
ó
e
ą
g
s
i
a
n
m
a
k
p
a
e
e
k
m
y
30/123
regulujące ekspresję genów;
Odpowiedź
Litery
w
c
t
n
t
r
t
j
a
j
,
o
n
o
o
z
t
k
c
y
y
e
r
c
l
v
ą
)
e
i
w
i
t
i
a
t
e
f
t
p
n
p
y
e
n
y
e
z
ó
y
a
n
i
a
k
o
i
i
e
a
u
k
e
j
d
,
y
n
)
o
c
n
a
s
t
c
r
j
k
s
b
n
k
y
o
r
a
d
c
k
o
p
o
y
s
w
a
t
k
i
l
n
n
r
d
n
a
ą
i
g
y
o
u
y
c
k
n
z
i
k
k
e
i
s
j
b
p
t
ą
a
(
a
t
j
z
a
e
w
n
t
n
u
r
c
r
o
w
r
a
s
c
t
r
t
y
s
e
s
a
u
,
a
r
s
u
r
(
31/123
większość efektów synaptycznych, NMDAR – inicjują plastyczność synaptyczną, a gdy przestymulowane to
cytotoksyczność;
Odpowiedź
Litery
m
e
r
p
t
r
e
y
c
a
o
a
p
32/123
• Neurotransmiter: Noradrenalina, adrenalina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Kontrola napięcia naczyń krwionośnych i pracy serca
Odpowiedź
Litery
c
a
d
β
i
y
z
t
g
e
r
o
p
r
e
r
e
i
n
α
c
e
e
r
n
33/123
• ma działanie hamujące – wywołuję
IPSP;
• Glicyna jest ważnym neurotransmiterem
hamującym w rdzeniu kręgowym i pniu mózgu
Odpowiedź
Litery
c
l
a
y
n
i
g
34/123
wpływając na wzrost i przeżycie neuronów;
Odpowiedź
Litery
i
y
z
k
i
d
t
i
ą
a
z
o
t
y
j
n
k
o
e
e
l
i
y
(
z
n
.
n
e
o
ż
e
n
r
y
p
z
e
f
)
m
a
a
ż
t
n
y
w
f
(
i
c
n
r
r
m
s
n
p
c
r
e
y
t
i
r
t
r
u
,
r
o
)
p
b
f
ę
n
w
d
o
o
g
e
r
o
ą
35/123
Katecholaminy: dopamina (DA), noradrenalina (NA), adrenalina (epinefryna).
Odpowiedź
Litery
o
o
e
n
n
a
o
m
m
a
e
a
y
e
t
n
y
r
l
e
n
i
k
m
m
t
r
r
s
h
n
a
o
n
c
k
:
c
i
i
z
y
:
y
a
l
s
t
u
36/123
pośredniczy między neuronami aferentnymi (czuciowymi) a eferentnymi (ruchowymi). Występuje głównie w OUN i nie wychodzi poza daną strukturę mózgu .
Odpowiedź
Litery
j
j
o
o
s
n
n
e
n
n
i
(
a
)
n
c
u
r
o
r
e
c
r
y
u
a
y
n
e
t
37/123
• W przeszłości: każdy neuron wydziela jeden i
tylko jeden neurotransmiter (-ergiczny);
• Obecnie: neurony zwykle wydzielają dwa lub
więcej neuroprzekaźników (klasyczne i
nieklasyczne)
Odpowiedź
Litery
”
w
e
a
a
r
o
a
l
d
“
p
’
38/123
• A + B > A
• Przykład: glicyna (NMDAR), benzodiazepiny
(GABAAR)
• A + B < A
• Przykład : klozapina
Odpowiedź
Litery
y
l
e
t
n
n
l
s
c
o
n
z
o
c
d
o
y
a
n
l
p
m
a
m
j
c
r
e
t
a
e
a
y
j
c
o
r
a
s
w
d
y
l
a
l
u
u
t
y
a
t
z
w
a
g
o
l
a
a
a
n
z
39/123
Otwarcie tych kanałów powoduje repolaryzację
błony kom.
• Jony K+ wypływają ze środka powodując wzrost
elektroujemności wnętrza neuronu, przywracając
potencjał spoczynkowy
Odpowiedź
Litery
n
ś
+
e
e
h
ł
g
j
k
m
r
i
-
e
c
z
w
i
p
a
c
c
j
e
n
p
n
e
o
o
c
e
w
ż
n
k
i
a
o
a
e
c
y
y
o
l
c
t
z
o
y
ę
u
a
a
n
n
ł
ą
a
n
m
n
z
i
y
40/123
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) są gazowymi neurotransmiterami, które różnią się od klasycznych neuroprzekaźników, ponieważ:
• Nie są magazynowane w pęcherzykach synaptycznych.
• Dyfundują przez błony komórkowe, działając na pobliskie neurony.
• Pełnią funkcję neuromodulatorów w plastycznoś
Odpowiedź
Litery
s
o
r
z
t
t
a
e
a
n
o
r
r
y
j
i
y
u
k
e
g
m
a
n
41/123
Endocytoza to proces odzyskiwania błony pęcherzykowej po uwolnieniu neurotransmitera. Wyróżniamy:
• Fagocytozę – pochłanianie dużych cząsteczek.
• Pinocytozę – pobieranie płynów i substancji rozpuszczonych.
• Endocytozę zależną od receptorów – pobieranie konkretnych cząsteczek (np. cholesterolu)
Odpowiedź
Litery
p
z
o
e
c
t
y
o
r
n
o
s
e
c
y
d
42/123
napięciowozależne kanały sodowe są inaktywowane.
Odpowiedź
Litery
z
z
a
n
b
a
n
e
c
ą
r
d
e
l
r
z
z
o
w
g
k
ą
ł
o
k
n
a
n
z
e
j
e
ę
w
a
i
a
y
j
w
f
43/123
Receptory metabotropowe (GPCR – G-protein coupled receptors) to receptory siedmiokrotnie przechodzące przez błonę komórkową, które działają poprzez białko G i kaskadę sygnalizacyjną, zamiast bezpośredniego otwierania kanału jonowego .
Odpowiedź
Litery
o
z
p
r
ź
e
t
z
e
k
a
r
t
ą
k
r
i
b
e
m
p
n
i
i
a
w
e
w
t
w
o
y
o
h
ó
m
r
a
k
y
n
r
e
c
z
m
e
o
c
i
i
t
z
i
p
44/123
• cAMP (cykliczny adenozynomonofosforan)
• cGMP (cykliczny guanozynomonofosforan)
• IP3 (inozytolo-3-fosforan)
• DAG (diacyloglicerol)
• Ca²⁺ (jon wapnia)
• NO (tlenek azotu)
Odpowiedź
Litery
z
i
a
s
ź
p
e
:
r
i
a
e
k
w
e
n
w
ż
e
n
a
j
n
n
ó
r
j
z
i
t
k
45/123
Receptory związane z białkiem G (metabotropowe) bardziej skomplikowane efekty, angażujące wtórne przekaźniki (II i III rzędu). Te receptory działają wolniej, ale mogą wywoływać długotrwałe zmiany w komórce.
Odpowiedź
Litery i cyfry
r
(
n
r
e
e
)
m
=
m
g
s
r
b
7
a
c
t
n
a
t
m
p
7
46/123
jonotropowe
Odpowiedź
Litery
r
o
n
b
l
m
g
a
a
m
a
a
e
n
w
d
i
y
e
ł
e
k
n
w
j
n
k
o
o
a
47/123
• serotonina (5-HT).
• Acetylocholina (ACh) .
Odpowiedź
Litery
m
e
i
s
o
l
z
o
a
n
r
i
m
y
r
i
l
m
u
m
s
a
t
n
a
o
:
t
o
:
i
n
n
y
n
y
a
n
k
e
e
c
:
o
y
n
r
d
48/123
• Etapy aktywacji:
• 1) Ligand przyłącza sią do
receptora
• 2) białko G oddziaływuje na
enzym
• 3) Enzym reguluje stężenie
wtórnego przekaźnika
• 4) wtórny przekaźnik aktywuje
kinazy białkowe
Odpowiedź
Litery i cyfry
p
e
o
t
o
o
e
t
w
r
o
t
e
t
y
:
p
a
m
1
c
r
y
e
b
p
r
49/123
• Zmiany napięcia
– Kiedy depolaryzacja w okolicy wzgórka
aksonalnego przekroczy próg wzbudzenia, neuron
wytwarza potencjał czynnościowy
• Napięciowozależne kanały Na+
– Otwarcie tych kanałów rozpoczyna potencjał
czynnościowy
• Jony Na+ gwałtownie wpływają do środka powodując
depolaryzację.
Odpowiedź
Litery
z
u
j
a
n
r
t
n
o
c
m
n
m
e
e
i
c
o
e
e
i
j
g
n
y
h
e
z
c
c
ą
a
y
ś
o
c
ł
p
w
y
n
50/123
• Jądro komórkowe – zawiera DNA i kontroluje ekspresję genów.
• Rybosomy – odpowiadają za syntezę białek.
• Siateczka śródplazmatyczna szorstka – syntetyzuje białka na eksport lub dla błony komórkowej.
• Siateczka śródplazmatyczna gładka – synteza lipidów i magazynowanie wapnia.
• Aparat Golgieg
Odpowiedź
Litery
a
r
k
w
n
l
a
j
ó
c
e
n
u
l
k
o
r
j
h
i
e
f
e
r
o
e
i
k
c
w
o
g
m
n
i
51/123
1. Neurony jednobiegunowe
2. Neurony dwubiegunowe
3. Neurony wielobiegunowe
Odpowiedź
Litery
f
a
r
t
r
k
u
n
k
n
r
c
a
u
o
y
s
n
l
k
i
l
u
a
j
s
a
y
e
:
t
a
52/123
to kanały jonowe bramkowane ligandem, które otwierają się po związaniu neurotransmitera, co prowadzi do napływu określonych jonów przez błonę postsynaptyczną .
Odpowiedź
Litery
r
o
r
t
o
r
e
n
c
w
p
o
t
o
e
j
y
p
o
e
53/123
wtórny przekaźnik
(nie neurotransmiter);
Odpowiedź
Litery
d
a
d
n
e
r
z
r
u
p
z
g
k
g
e
o
k
i
r
u
i
ę
ź
54/123
Gwiaździsta struktura,
• Złącza szczelinowe (kanały Ca+), receptory dla
neuroprzekaźników
Gospodarka jonami K;
• Kontrola stężenia neurotransmitera w synapsie;
• Gospodarka/magazyn glukozy;
• Błona glejowa graniczna wewnętrzna;
bariera krew-mózg
Odpowiedź
Litery
c
a
t
y
y
r
o
:
t
s
55/123
• Neurotransmiter: Dopamina
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Pobudzające (D1, D5) lub hamujące (D2-D4) działanie
Odpowiedź
Litery i cyfry
i
o
c
e
o
m
1
t
p
e
r
w
d
-
a
n
y
r
d
p
d
o
5
e
56/123
• Zawsze o takim samym kształcie (amplitudzie
napięcia);
• Zawsze o takiej samej szybkości;
• Prawo wszystko albo nic;
• Ma taki sam charakter wzdłuż całego aksonu
• Częstotliwość i wzór potencjałów
czynnościowych koduje informacje.
Odpowiedź
Litery
n
n
y
t
i
c
o
ś
ł
w
y
o
e
z
c
c
p
o
n
a
j
57/123
- elementy strukturalne komórek – np. cytoszkielet
(włókna aktynowe, mikrotubule – transport
wewnątrzkomórkowy),
- kataliza – ENZYMY
- komunikacja między wnętrzem komórki i środowiskiem
pozakomórkowym; także między komórkami
- przekaźnictwo międzykomórkowe – niektóre
NEUROPRZEKAŹNIKI, HORMONY
Odpowiedź
Litery
n
k
e
k
a
f
ł
i
e
u
j
b
c
58/123
jest regulacja aktywności kinaz białkowych (III-rzędowy przekaźnik), które fosforylują inne białka;
Odpowiedź
Litery
o
t
w
d
c
p
r
r
y
h
h
w
c
ó
w
i
ź
)
d
w
o
d
(
k
s
n
l
z
k
r
u
g
p
w
t
z
a
n
o
ą
ó
a
r
o
ą
o
e
y
ę
r
59/123
1. Neurony czuciowe
2. Neurony motoryczne
3. Interneurony (neurony asocjacyjne)
Odpowiedź
Litery
n
r
i
k
f
a
j
c
l
y
u
e
a
j
a
a
k
s
n
f
c
n
a
:
n
k
o
o
n
l
u
y
60/123
1) Znajdują się i są wytwarzane w części
presynaptycznej.
2) mechanizm inaktywacji.
3) pobudzony neuron uwalnia neurotransmiter.
4) Specyficzne receptory w części
postsynaptycznej.
5) wywiera działanie – efekt biologiczny.
6) Antagoninsta danego receptora blokuje efekt
neurotransmitera.
Odpowiedź
Litery
r
n
c
i
r
i
m
e
s
j
r
e
e
n
i
t
-
a
o
a
n
f
t
d
u
61/123
każda substancja, która przyłącza się do receptora (ma do niego powinowactwo)
Odpowiedź
Litery
g
l
a
i
d
n
62/123
składa się z komórek śródbłonka, astrocytów i błony podstawnej, które regulują przepuszczalność dla substancji
• Chroni mózg przed toksynami i patogenami.
• Reguluje przepuszczalność substancji (np. glukoza, aminokwasy).
• Przepuszcza substancje lipofilowe, jak tlen, CO₂, hormony steroidowe .
Odpowiedź
Litery
ó
i
k
r
-
r
a
z
b
e
a
m
e
r
w
g
63/123
- Sygnał chemiczny (neurotransmiter) jest
tłumaczony na:
- sygnał elektryczny (zmiana w napięciu na
błonie postsynaptycznej);
- sygnał wewnątrzkomórkowy (wtórne
przekaźniki).
Odpowiedź
Litery
c
ł
j
c
i
e
z
?
p
i
n
p
ę
n
i
t
b
a
o
e
s
y
n
t
s
e
o
y
n
j
e
a
o
z
d
s
64/123
Transportery to białka, które przenoszą neuroprzekaźniki z powrotem do neuronu .
• SERT – transporter serotoniny.
• NET – transporter noradrenaliny.
• DAT – transporter dopaminy.
Odpowiedź
Litery
e
t
w
n
y
t
n
z
t
o
h
p
r
w
w
y
y
r
–
t
a
y
r
r
c
o
s
65/123
A) Akso-dendrytyczna B) Akso-somatyczna C) Akso-aksonalna
Odpowiedź
Litery
y
a
p
y
s
t
y
s
n
p
66/123
• Neurotransmiter: GABA
• Wtórny przekaźnik: cAMP
• Efekt: Hamujące działanie w ośrodkowym układzie nerwowym
Odpowiedź
Litery
c
b
g
r
a
p
o
e
r
)
a
e
b
(
t
67/123
enzymy które dodają resztę fosforanową
Odpowiedź
Litery
a
n
i
y
:
k
z
68/123
AMPA, kainowe i NMDA;
Synapsy pobudzające zwykle mają różne klasy
receptorów dla glutaminianu
Odpowiedź
Litery
n
k
c
t
l
r
ó
p
r
u
y
a
u
o
p
o
w
s
l
t
y
t
e
m
w
y
h
r
o
j
o
i
a
e
r
a
c
g
n
n
z
i
t
o
69/123
• GABA(A) (Cl⁻)
• GlyR (receptor glicynowy) (Cl⁻) .
Odpowiedź
Litery
t
i
e
ą
c
)
m
j
r
(
u
a
e
y
e
p
h
o
r
c
p
p
s
70/123
Osłonka mielinowa w PNS, Przyspieszają przewodzenie impulsów nerwowych
Odpowiedź
Litery
k
m
ó
a
k
o
n
r
n
c
s
w
h
a
i
71/123
przewodzi impulsy do ośrodkowego układu nerwowego, odbierając bodźce z receptorów
Odpowiedź
Litery
e
o
y
n
w
z
r
n
u
e
f
n
c
i
y
o
u
n
(
c
t
e
)
r
a
72/123
1. Neurotransmiter (ligand) przyłącza się do receptora.
2. Aktywacja białka G, które oddziałuje na enzym wewnątrzkomórkowy.
3. Enzym syntetyzuje wtórny przekaźnik, np. cAMP, IP3, DAG.
4. Wtórny przekaźnik aktywuje kinazy białkowe, które modulują działanie komórki .
Odpowiedź
Litery
t
a
o
r
t
c
h
a
h
o
o
p
n
n
e
b
e
d
e
a
w
m
o
m
i
c
a
z
i
p
e
c
r
ł
r
y
i
t
z
w
m
a
ó
73/123
• Etapy:
1) Ligand (BDNF) przyłącza się do receptora Trk
2) Receptor Trk łączy się ze sobą, fosforylując się
wzajemnie – aktywacja innych kinaz białkowych
Odpowiedź
Litery i cyfry
p
ą
k
n
i
z
p
a
:
i
y
a
z
y
e
z
ą
w
w
n
t
e
o
3
o
z
r
ą
t
r
c
e
t
y
r
y
n
o
74/123
To okres po wystąpieniu potencjału czynnościowego, w którym neuron nie może zostać ponownie pobudzony, niezależnie od siły bodźca. Wynika to z inaktywacji napięciowozależnych kanałów sodowych.
Odpowiedź
Litery i cyfry
l
c
g
j
3
a
b
z
.
k
n
a
z
r
w
e
r
d
f
a
ę
e
75/123
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Pobudzenie postsynaptyczne (EPSP)
• Jony: Ca²⁺, Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN – udział w plastyczności synaptycznej i uczeniu się
• Cechy:
• Blokowany przez Mg²⁺ w stanie spoczynku.
• Wymaga obecności glicyny lub D-seryny jako ko-agonistów.
Odpowiedź
Litery
c
r
a
e
e
o
m
n
p
d
t
r
76/123
Neurotransmitery to substancje chemiczne, które przekazują sygnały między neuronami poprzez synapsy.
Odpowiedź
Litery
o
r
t
m
o
?
s
o
a
e
t
j
n
e
t
s
i
n
c
e
r
r
u
t
77/123
To okres, w którym neuron może zostać pobudzony, ale wymaga silniejszego bodźca niż w normalnych warunkach. Wynika to z trwającej repolaryzacji (otwarte kanały K⁺).
Odpowiedź
Litery
w
ę
g
z
j
c
d
a
e
a
a
r
r
l
k
n
f
78/123
Wtórne przekaźniki to cząsteczki, które pośredniczą w przekazywaniu sygnału wewnątrz komórki po aktywacji receptora metabotropowego.
Odpowiedź
Litery
k
r
w
i
z
n
a
t
r
e
k
n
ź
ó
i
e
p
79/123
• Najmniejsze z kom. glejowych;
• Są w stanie migrować w CUN;
• Namnażają się;
• Wspierają neuron ponieważ usuwają (np.
fagocytoza) kom. bakteryjne, lub resztki innych
komórek;
• Glejoza.
Odpowiedź
Litery
j
k
o
r
:
g
m
i
e
l
80/123
napięciowozależne kanały potasowe są otwarte, co prowadzi do hiperpolaryzacji.
Odpowiedź
Litery
e
o
w
ą
a
n
f
j
ę
o
n
w
z
d
r
y
a
z
r
a
k
n
l
z
j
k
e
a
w
z
a
c
n
e
ą
g
i
ł
81/123
• Kanały wapniowe aktywują się w odpowiedzi na depolaryzację błony komórkowej.
• Napływ jonów Ca²⁺ jest niezbędny do uruchomienia egzocytozy i uwolnienia neuroprzekaźnika .
Odpowiedź
Litery
y
l
o
p
a
a
ł
a
a
e
z
n
a
r
w
w
p
ó
n
l
a
ż
c
c
k
i
h
ę
i
y
o
w
i
o
n
n
h
o
-
c
w
82/123
1.Dokowanie – pęcherzyk łączy się z błoną presynaptyczną.
2.Priming – przygotowanie pęcherzyka do uwolnienia.
3.Egzocytoza – uwolnienie neuroprzekaźnika do szczeliny synaptycznej.
4.Endocytoza – odzyskanie błony pęcherzykowej.
5.Napełnianie neurotransmiterem – ponowne przygotowanie do użycia
Odpowiedź
Litery
k
w
k
c
z
p
o
ę
ż
y
o
y
p
c
a
z
e
a
c
r
n
y
h
t
g
s
i
n
l
y
y
y
c
e
83/123
Neurony składają się z:
• Ciała komórkowego (soma) – zawiera jądro i organelle odpowiedzialne za metabolizm i syntezę białek.
• Dendrytów – wypustki odbierające sygnały od innych neuronów.
• Aksonu – przewodzi impulsy nerwowe do innych komórek.
• Osłonki mielinowej – izoluje akson, przyspieszają
Odpowiedź
Litery
d
ó
o
n
m
i
b
u
o
n
e
n
o
k
e
e
r
u
k
r
w
u
(
w
j
o
w
)
r
a
84/123
Anandamid to endokannabinoid, który wpływa na receptory kannabinoidowe w mózgu i bierze udział w regulacji nastroju, bólu i apetytu .
Odpowiedź
Litery
a
d
a
n
i
a
m
d
n
85/123
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Plastyczność synaptyczna i modulacja przekaźnictwa nerwowego
Odpowiedź
Litery
e
m
l
o
l
n
w
n
a
w
t
u
a
o
t
e
u
g
t
c
a
o
t
o
r
g
m
y
o
r
p
(
r
i
b
r
m
e
e
i
p
)
e
86/123
Tak, potencjał spoczynkowy jest utrzymywany dzięki aktywnym mechanizmom transportu jonów, przede wszystkim pompie sodowo-potasowej, która działa kosztem ATP
Odpowiedź
Litery
c
z
w
c
w
ś
s
y
ą
ł
a
y
y
o
a
o
e
y
y
z
e
o
a
e
n
k
c
k
a
t
?
t
c
e
n
i
m
z
-
n
n
h
j
m
p
p
k
j
s
i
87/123
syntetyzowany przez syntazę tlenku azotu (NOS) .
Odpowiedź
Litery
u
k
ó
e
z
t
k
i
t
n
n
a
y
z
t
e
p
n
ź
n
y
e
)
e
o
r
t
i
a
e
n
k
y
(
e
t
w
o
y
j
r
u
n
z
m
ą
c
e
s
z
l
88/123
przewodzi impulsy od ośrodkowego układu nerwowego do efektorów (np. mięśni lub gruczołów), kontrolując ich aktywność .
Odpowiedź
Litery
r
n
)
n
n
t
f
o
e
h
y
y
(
o
r
r
u
e
u
n
w
c
e
e
89/123
reguluje aktywność kinaz białkowych i transkrypcję genów.
Odpowiedź
Litery
p
e
r
c
c
p
t
e
m
c
k
n
n
a
h
e
r
ó
n
k
i
z
z
w
y
z
i
ó
w
ź
n
a
a
90/123
Dyfuzja – inaktywacja neuropeptydów, ulegają biernej dyfuzji poza synapsę, tracąc możliwość aktywowania receptorów .
Odpowiedź
Litery
d
f
a
u
j
z
y
91/123
syntetyzowany przez cyklazę adenylanową .
Odpowiedź
Litery
c
y
p
e
n
e
n
t
a
w
ź
n
z
r
i
a
k
m
s
p
c
m
ą
n
u
y
e
j
i
y
z
z
ó
t
e
r
y
k
t
e
92/123
IPSP (hamujący) → hiperpolaryzacja, zmniejsza prawdopodobieństwo wyładowania.
IPSP: GABA otwiera kanały Cl⁻, co prowadzi do hiperpolaryzacji i hamowania neuronu” .
Odpowiedź
Litery
z
n
u
p
u
e
m
t
y
e
j
o
e
n
c
o
a
k
n
:
c
p
n
r
s
t
y
a
b
s
z
o
y
p
n
w
e
e
r
e
y
i
o
p
t
a
ł
ł
o
z
z
n
p
n
i
ł
j
a
p
i
i
a
k
ź
a
t
w
r
p
z
s
o
n
93/123
• W okresie
embrionalnym – tylko
podjednostki alfa 2;
• W dorosłości –
podjednostki alfa i beta,
beta w interakcji z
gepheryną;
• Strychnina - antagonista
Odpowiedź
Litery
a
l
l
c
o
n
c
e
r
e
t
y
i
r
p
y
d
g
94/123
Hiperpolaryzacja to proces odwrotny do depolaryzacji – potencjał błony staje się bardziej ujemny niż potencjał spoczynkowy. Następuje na skutek otwarcia kanałów potasowych (wypływ K⁺) lub chlorkowych (napływ Cl⁻).
Odpowiedź
Litery i cyfry
r
y
2
p
h
e
z
j
l
.
c
p
i
a
a
a
o
r
95/123
Katecholaminy to neuroprzekaźniki i hormony syntetyzowane z tyrozyny, należące do grupy monoamin:
• Dopamina (DA)
• Noradrenalina (NA, norepinefryna)
• Adrenalina (epinefryna) .
Odpowiedź
Litery
c
t
n
y
i
a
a
m
h
l
o
e
k
96/123
Agonista o słabym powinowactwie do receptora.
Odpowiedź
Litery
g
i
w
a
o
:
s
i
y
ę
ś
n
o
c
a
z
c
t
97/123
Potencjał spoczynkowy neuronu wynosi około -65 mV.
Odpowiedź
Litery
o
p
y
z
e
i
t
y
e
i
o
n
?
w
c
s
y
o
j
p
o
l
ł
a
n
k
n
s
w
c
98/123
jest glutaminian
Odpowiedź
Litery
t
s
p
t
i
y
y
m
p
m
e
e
m
a
d
o
n
r
z
r
o
b
a
m
w
e
c
u
o
s
d
w
n
u
t
r
a
ą
o
j
99/123
GPCR Receptory metabotropowe
Odpowiedź
Litery
a
b
g
r
a
b
100/123
• Ciało ludzkie jest zbudowane z różnych
kompartmentów, pomiędzy którymi
substancję przemieszczają się;
– Leki rozpuszczalne w tłuszczach pozostają w
tkance tłuszczowej, czasami na długi okres czasu
• Bariery pomiędzy kompartmentami
zbudowane są z fosfolipidów (błon kom.)
– żołądek, kom. krwi
– BARI
Odpowiedź
Litery
c
w
a
z
i
e
r
ł
d
a
w
ś
s
l
h
ł
i
l
n
a
t
o
z
z
e
s
z
z
i
o
w
w
c
u
a
n
e
p
.
d
ó
k
a
u
z
v
o
z
c
s
ć
101/123
• Neuropeptydy: endorfiny, substancja P, neuropeptyd Y, czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF)
• Tłuszcze: anandamid (endokannabinoid).
• Gazy: tlenek azotu (NO), tlenek węgla (CO) .
Odpowiedź
Litery
y
r
z
e
n
c
n
a
e
o
u
m
a
l
t
n
r
i
r
e
i
s
t
y
n
k
e
s
102/123
Autoreceptory to receptory umieszczone na zakończeniach presynaptycznych neuronu, które hamują dalsze uwalnianie neurotransmitera .
Odpowiedź
Litery
e
t
e
o
r
a
o
t
u
p
c
r
103/123
• Odkrył “Vagusstoff”, później
nazwaną acetylocholiną;
• wskazał na neurotransmisję jako mechanizm przekazywania informacji w OUN
• Nagroda Nobla w 1936 r.
• badał działanie płynu zebranego w okolicach serca żaby po stymulacji części układu autonomicznego na pracę serca innej żaby
Odpowiedź
Litery
l
o
o
o
t
t
i
e
w
104/123
Pompa sodowo-potasowa transportuje 3 Na⁺ na zewnątrz i 2 K⁺ do wnętrza komórki, co pozwala neuronowi pozostać w stanie gotowości do generowania impulsu nerwowego. Jest to proces wymagający zużycia ATP .
Odpowiedź
Litery
a
w
o
j
a
a
d
p
o
s
i
o
w
a
t
s
a
m
p
o
z
k
-
a
o
p
d
?
o
ł
105/123
to kanał jonowy dla Cl-
Odpowiedź
Litery
a
a
a
r
b
g
106/123
• Neurotransmiter: Serotonina
• Wtórny przekaźnik: cAMP, IP₃
• Efekt: Regulacja nastroju, snu i funkcji poznawczych
Odpowiedź
Litery i cyfry
e
w
e
e
-
r
r
o
t
y
t
-
t
-
h
5
r
4
5
5
c
t
n
o
o
n
o
2
,
p
7
h
t
1
,
s
-
e
i
h
107/123
Potencjał spoczynkowy to różnica napięcia elektrycznego między wnętrzem a zewnętrzem błony komórkowej neuronu w stanie niepobudzonym. Wnętrze neuronu jest bardziej ujemne niż otoczenie, co wynika z działania mechanizmów transportu jonów
Odpowiedź
Litery i cyfry
s
s
w
ł
o
c
p
c
c
.
y
k
t
y
o
t
j
o
o
o
1
a
?
e
z
n
j
n
t
p
e
108/123
Na pęcherzyku:
synaptotagmina (sytg),
synaptobrewina (syb)
Na błonie komórkowej:
SNAP-25, syntaksyna (sytx)
W cytoplaźmie
NSF (zawiera -SNAP)
Odpowiedź
Litery
e
y
i
c
y
h
e
o
u
a
k
r
n
ą
c
j
d
y
p
p
k
c
e
a
ę
i
z
a
b
t
z
k
n
ł
s
109/123
ekspresję genów, modulując funkcje komórek nerwowych i inne procesy biologiczne.
Odpowiedź
Litery
ą
m
a
w
w
i
h
w
e
c
p
r
t
e
a
w
ż
k
y
ó
i
w
l
w
e
ł
k
n
y
k
c
e
o
o
z
n
ś
r
e
110/123
• Neurotransmiter: Acetylocholina
• Wtórny przekaźnik: IP₃, DAG
• Efekt: Regulacja funkcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i autonomicznych
Odpowiedź
Litery i cyfry
e
w
(
1
s
m
y
e
m
-
r
p
t
c
o
c
e
r
)
h
u
5
m
r
a
a
y
o
k
n
111/123
Receptory 7TM odgrywają kluczową rolę w regulacji funkcji układu nerwowego, dlatego wiele leków psychotropowych i uzależniających działa właśnie poprzez te szlaki. Modulacja tych receptorów pozwala na leczenie zaburzeń psychicznych, neurologicznych oraz chorób somatycznych.
Odpowiedź
Litery i cyfry
j
e
ł
t
a
c
w
ś
p
n
y
c
o
p
r
w
a
c
m
d
n
l
k
ó
p
e
i
e
i
a
t
a
o
m
y
l
a
c
(
ś
s
ó
r
i
k
e
l
h
e
b
b
i
i
z
c
n
h
i
o
r
z
ó
n
t
k
i
z
k
,
y
e
s
u
g
ę
t
a
c
r
o
ż
.
)
o
w
w
r
c
r
a
i
c
h
o
ł
e
o
g
g
a
p
7
e
w
n
g
y
t
p
112/123
Transportery na
błonie
presynaptycznej:
- GAT.
Transportery na
stopce ssącej
astrocytu:
- GAT.
Odpowiedź
Litery
y
t
b
r
s
r
a
n
t
g
a
a
o
r
p
e
113/123
• Neurotransmiter: Glutaminian
• Efekt: Depolaryzacja błony postsynaptycznej (EPSP)
• Jony: Na⁺, K⁺
• Lokalizacja: OUN – szybkie przewodzenie sygnałów pobudzających
Odpowiedź
Litery
r
p
m
p
a
r
e
o
a
t
c
e
114/123
Aminokwasy: GABA, glutaminian, asparaginian, glicyna.
Odpowiedź
Litery
a
r
n
t
t
m
y
n
o
c
r
s
s
y
a
n
r
e
u
i
l
z
e
k
e
115/123
wszystkie kroki prowadzące od
genu do powstania dojrzałej
cząsteczki białka
Odpowiedź
Litery
g
e
p
j
u
:
k
a
s
e
n
r
e
s
116/123
- błona presynaptyczna;
- Szczelina synaptyczna;
- Błona postsynaptyczna
Odpowiedź
Litery
p
a
u
y
s
w
n
s
y
b
o
d
a
117/123
• Rozkład enzymatyczny – enzymy degradujące neurotransmitery (np. acetylocholinoesteraza dla acetylocholiny).
• Wychwyt zwrotny – transportery presynaptyczne przenoszą neurotransmiter z powrotem do neuronu.
• Bierna dyfuzja – neuroprzekaźnik rozprasza się poza synapsę.
Odpowiedź
Litery
n
e
i
ź
c
w
r
m
n
p
o
e
z
n
k
t
y
a
e
k
i
a
i
o
r
k
a
d
t
u
j
a
y
118/123
informacja przesyłana pomiędzy neuronami (kom. nerwowymi) za pomocą neuroprzekaźników, hormonów, czynników troficznych i cytokin zamieniana jest na biochemiczne sygnały wewnątrzkomórkowe;
Odpowiedź
Litery
n
j
a
p
s
ł
(
g
z
a
n
r
i
a
r
n
e
u
y
)
s
d
ł
e
t
a
u
k
c
y
s
119/123
• Neurotransmiter: Kwas gamma-aminomasłowy (GABA)
• Efekt: Hiperpolaryzacja błony postsynaptycznej (IPSP)
• Jony: Cl⁻
• Lokalizacja: OUN – działanie hamujące
Odpowiedź
Litery
t
)
a
o
p
a
a
r
r
b
g
(
e
c
e
120/123
jest GABA
Odpowiedź
Litery
s
e
u
t
r
m
s
o
a
m
n
r
m
i
w
y
u
y
e
n
w
m
a
j
t
e
o
h
o
ą
a
c
d
p
m
r
t
121/123
• Miejsce ortosteryczne: miejsce na receptorze,
do którego przyłącza się neurotransmiter (A);
• Miejsce allosteryczne: miejsce na receptorze
do którego przyłącza się jakaś cząsteczka (B),
ale nie oddziałuje samodzielnie.
Odpowiedź
Litery
n
a
l
d
l
r
z
c
a
o
t
a
m
o
c
s
y
u
e
l
a
j
122/123
posiada długie aksony łączące odległe obszary OUN, umożliwiając komunikację między strukturami mózgowymi .
Odpowiedź
Litery
p
c
j
j
o
y
n
o
u
k
r
e
r
t
e
u
n
ą
123/123
Selektywna przepuszczalność – błona jest bardziej przepuszczalna dla jonów K⁺ niż Na⁺, co sprzyja ich ucieczce na zewnątrz.
Obecność kanałów jonowych – niektóre kanały jonowe (np. przeciekowe dla K⁺) pozostają stale otwarte, co pozwala na utrzymanie potencjału .
Odpowiedź
Litery
o
ł
j
o
a
a
j
y
n
o
ś
y
r
z
n
k
m
o
n
w
t
w
ą
a
k
i
e
p
i
i
a
k
w
c
y
e
ł
o
c
?
e
c
j
w
ł
j
ś
o
n
ó
k
a
p
ł
c
y
s
w
b
w
p
o
–
poprawności
0Poprawne
0Błędy
0:00Czas
